334 VUURSPUWENDE BERGEN EN HEETE BRONNEN. 



vulkanen die over Narrondam en Barren-Island loopt naar de Soenda- 

 eilanden, naar de vulkanen van Soematra, den Merapi, den Goenoeng 

 Pasaman , den Goenong api , en die van Java , van Bali , Lombok en 

 Soembawa. Nu vervolgt die reeks over Timor en Ban da naar de Mo- 

 lukken en Philippinen, over Celebes en Luzon naar China en Japan, 

 naar de Koerilen en Kamtsjatka, om zoo over de Aleoeten over te 

 gaan op het vasteland van Amerika , en daar de groote keten der 

 Andes te vormen , die zich voortzet in de vulkanen van de zuidpool- 

 streken. Overal op dezen grooten kring om de aarde vinden wij vul- 

 kanen in de nabijheid van het water, en daarmede klaarblijkelijk in 

 verband staande. 



Ook de vele uitgedoofde vulkanen van den aardbodem bewijzen 

 dat het water de eigenlijke oorzaak is van vulkaanuitbarstingen. In vorige 

 tijden der aardgeschiedenis waren er op vele plaatsen vuurspuwende 

 bergen, zooals nu nog de gesteenten bewijzen die den bodem van den 

 omtrek vormen. De steenen die wij tegenwoordig als molensteenen 

 gebruiken , zijn gehouwen uit een gesteente dat voorheen als een gloeiend 

 vloeibare massa uit een krater is gevloeid: zij komen veelal uit Nie- 

 dermendig aan den Rijn niet ver van Keulen , maar van een werk- 

 zamen vulkaan is er daar tegenwoordig geen spoor te zien. Het duif- 

 steen, eigenlijk tufsteen, waarvan wij tegenwoordig tras malen om 

 het met metselkalk te vermengen, komt ook uit de Eijnstreken, uit 

 streken waar men tegenwoordig nooit vuur of vlammen uit den grond 

 ziet komen. Zulke voorbeelden zouden wij bij honderden kunnen aan- 

 halen. In vorige tijdperken van de geschiedenis der aarde , toen de zee 

 kusten bespoelde die sedert tot droog land zijn geworden, konden 

 daar vuurspuwende bergen bestaan. Later echter, toen door verande- 

 ringen in de hoogteligging van het land de zee zich van die plaatsen 

 terug trok, doofden ook de vulkanen uit. Waarom zouden zij uitge- 

 doofd zijn , indien zij niet van het water afhankelijk waren geweest , 

 maar wel van een vurige aardkern? Indien zij een bewijs waren ge- 

 weest van het bestaan van een centraalvuur , een schoorsteen die stoffen 

 uit het binnenste der aarde ontlastte , waarom zou die schoorsteen dan nu 

 niet meer rooken als het zelfde centraalvuur er nog onder brandde? 



Zoo hebben wij dus gezien dat wij niet noodig hebben aan het be- 

 staan van het centraalvuur te gelooven om de uitbarstingen van vul- 



