DIERLIJKE ELEKTRICITEIT. 351 



de lamp gehouden , deed een stroom ontstaan , krachtig genoeg om het 

 lichtbeeld pijlsnel van den liniaal te doen verdwijnen. 



"Zooals de proef van den Heer varley beschreven is, zie ik niet ia, 

 of er bestaat eene treffende overeenkomst tusschen de oorzaken , die den 

 Heer varley en mij stroomen deden waarnemen. Het wate r waarin hij de 

 hand stak brengt geen verschil aan , omdat het deelt in het warmtever- 

 schil der handen , natuurlijk minder van invloed dan wanneer de hand 

 zelf de omwinding aanraakt; van daar welligt dat de Heer varley slechts 

 een zeer zwakke stroom waarnam. Ik vermeen eenigen grond te heb- 

 ben om aan te nemen , dat de Heer varley zich heeft laten misleiden , nu 

 hij niet uitdrukkelijk vermeldt "dat hij op de mogelijkheid van thermo- 

 elektriciteit is bedacht geweest, doch zich daartegen gewapend heeft , door 

 het water in beide glazen op volmaakt gelijke temperatuur te houden." 



Het is der redactie zeer aangenaam dezen brief te kunnen plaatsen , 

 die getuigt van eigen , zelfstandig onderzoek, naar aanleiding van eene 

 mededeeling in haar bijblad. Maar — du choc des opinions jaillit la 

 vérité — enkele opmerkingen schenen haar daarbij onmisbaar , welke ik 

 op mij genomen heb, onder mijne persoonlijke verantwoording hier ter 

 neer te schrijven. 



De Heer molenaar reid is het met varley eens , dat de oorsprong der 

 door beiden waargenomen stroomen niet aan eigenlijk gezegde organische 

 elektriciteit kan , of ten minste behoeft te worden toegeschreven. Laat dit 

 zoo zijn, dan nog — ik acht het niet ondienstig dit in 't voorbijgaan te 

 doen opmerken — bewijst dit niets ten aanzien van de vraag : of zulke 

 elektriciteit waarlijk bestaat. Du bois reymond , die , voor zoover ik weet, 

 het eerst aan levende lichamen de naar zijne meening uitsluitend daar- 

 door teweeggebrachte stroomen waarnam, heeft bij zijne proefnemingen 

 zeer ernstige voorzorgen in acht genomen, ten einde de mogelijkheid 

 van een- anderen oorsprong zooveel doenlyk uit te sluiten. Al mogen 

 nu deze door vele natuurkundigen voor niet geheel afdoende worden 

 gehouden, toch zal het eerst dan -veroorloofd zijn tot een niet bestaan 

 of niet bewezen zijn van eigenlijk dierlijke stroomen te besluiten , als 

 het gelukt is aan te toonen dat , bij nog grootere voorzorgen , ook de 

 sterkste spiercontractie geene op den gevoeligsten rheoskoop bemerkbare 

 stroomen oplevert. 



De Heer m. laat dit in 't midden en beweert alleen dat de verschijn- 

 selen, door varley aan chemische werking toegeschreven, ook wel een 



