352 DIERLIJKE ELEKTRICITEIT. 



thermo-elektrischen oorsprong kunnen hebben. Zoo in 't algemeen op- 

 gevat, laat zich deze bewering volstrekt niet tegenspreken , althans niet , 

 wanneer men den naam van thermo-elektrisch verschijnsel geeft aan 

 elke opwekking van elektrische stroomen , waaraan de warmte een duide- 

 lijk aandeel heeft. Dit geschiedt veelal. Ik geloof dat dit onjuist is en 

 dat men , om begripsverwarring te voorkomen , dien naam dient te beper- 

 ken tot die opwekking wanneer zij alléén door warmte geschiedt, zon- 

 der chemische werking. Maar zelfs dit daargelaten, en het woord: 

 thèrmo-elektrisch in den ruimst mogelijken zin opgevat , dan nog komt 

 het mij voor dat men niet met zekerheid een thermo-elektrischen oorsprong 

 kan toekennen aan den stroom , die door den Heer m. werd waargeno- 

 men, toen hij een vooraf verwarmden koperen cylinder nevens een kouden 

 in water dompelde. Ik neem aan dat deze indompeling geschiedde , hoe- 

 wel de Heer m. dit niet opzettelijk vermeldt. Bedrieg ik mij hierin, dan 

 is de proefneming geheel onbegrijpelijk. 



Iedereen , die ooit met een gewonen dundradigen rheoskoop , ook zelfs 

 met een wiens gevoeligheid bij die van thomson's galvanometer verre 

 achterstaat, proeven over dergelijke zaken genomen heeft, weet dat 

 men bijna nooit twee drooge metaalplaten , die elk met een der uit- 

 einden van de omwinding in aanraking zijn, in een geleidend vocht kan 

 dompelen, zonder dat het werktuig dadelijk een stroomopwekking aan- 

 toont , en hoe de geringste omstandigheid , die eenigen invloed kan uit- 

 oefenen op de gaslaag welke zich aan de oijpervlakte van elk in een 

 gas gedompeld lichaam vasthecht , toereikend is om die opwekking voor 

 te bereiden. Vooral verhitting boven eene vlam is in dien zin zeer 

 werkzaam. Indien de Heer m. zijne cylinders eens met groote zorg reinigt, 

 zoodat zij bij gelijktijdige indompeling volstrekt geen stroom doen ont- 

 staan , en dan de eene verhit en de proef herhaalt , dan zal hij , ik 

 houd mij vastelijk daarvan overtuigd, een stroom zien ontstaan, ook 

 dan, als de indompeling van den verhitten cylinder geschiedt^ lang nadat 

 deze weder geheel bekoeld is. Op grond hiervan aarzel ik om aan thermo- 

 elektriciteit een merkbaar aandeel toe te kennen in de verschijnselen, 

 door den Heer m. waargenomen en nog te meer aan die van vaeley. 

 Indien de Heer m. nog steeds een galvanometer van thomson ter zijner 

 beschikking heeft, dan zal hij daarmede gemakkelijk de zaak aan een 

 nader onderzoek kunnen onderwerpen. Voor eene mededeeling aangaande 

 de uitkomsten daarvan houd ik mij zeer aanbevolen. 



Haarlem, Julij 1872. W. M. LOGEMAN. 



