BIJDRAGE TOT DE GESCHIEDENIS DER HAGELTHEORIEN. 7 



witte, dikke wolken de voorboden van hagelbuien zijn, en dat de hagel 

 sneller smelt dan de sneeuw. Zijn eindbesluit, dat er hagel ontstaat 

 wanneer de regen bevriest, wordt echter niet gemotiveerd. 



Met de kennis der tot hiertoe waargenomen feiten toegerust, zou 

 een scherpzinnig denker wellicht nieuwe feiten hebben gevonden en 

 zich , met kans op een gunstigen uitslag , aan het opstellen eener 

 theorie gewaagd hebben. Maar de nacht der middeneeuwen verdrong 

 ook hier de schemering van wetenschappelijken zin. Allerlei metaphy- 

 sische bespiegelingen namen de plaats in van wetenschappelijke onder- 

 zoekingen , en , bij het eerste ontwaken uit dien nacht , redeneerde 

 men wel wetenschappelijker, steunde men zelfs op een beter beginsel 

 dan dat van aristoteles , maar , daar men zich meestal weinig stoorde 

 aan de waarnemingen door de ouden medegedeeld, kwam men met 

 theoriën voor den dag, die aristoteles zonder veel moeite zou weer- 

 legd hebben. Eerst veel later , toen men meer bekend werd met de elek- 

 trische verschijnselen , begon de questie con amore behandeld te worden. 



Wij willen daarom in de eerste plaats mededeelen , welke rol men 

 de elektriciteit bij het vormen van hagelbuien en by het ontstaan van 

 den hagel heeft laten vervullen en nog laat vervullen. Zooals het met 

 zoovele nieuwe ontdekkingen gaat, werd ook de elektriciteit gebezigd 

 om alles te verklaren, wat tot hiertoe op eene verklaring gewacht 

 had. Men wist, dat door verdamping koude ontstaat, een verschijnsel 

 dat theoretisch verklaard en door velerlei proeven aangetoond kan 

 worden. Nu beweerden cavallo , HERMBSTaoT , schübler , mongez en 

 anderen dat de elektriciteit , die op de wolken opgehoopt is , de ver- 

 damping zoozeer bevorderde , dat er eene koude zou ontstaan , vol- 

 doende om de regendroppels te doen bevriezen. Van marüm , erman 

 en MUNCKE toonden echter door proeven aan , dat niet-geëlektriseerd 

 en wel-geëlektriseerd water een volkomen gelijken damp opleverden , 

 zoowel wat hoeveelheid, als wat spankracht betreft; ook in de snel- 

 heid der verdamping was geen onderscheid te bespeuren. In ieder ge- 

 val is de invloed van de elektriciteit op de verdamping zeer gering. 

 Verder toonden de saussure en de luc , maar vooral reimarus , aan , 

 dat men geen recht heeft om de wolken zoo maar als magazijnen 

 van elektriciteit te beschouwen. Voegt men hierbg nog, dat de hagel- 

 korrels in het geheel niet het voorkomen van bevroren regendroppels 

 hebben, die daarenboven hier als voorhanden worden aangenomen, 

 dan wordt het begrypelijk, waarom men van de bevordering der ver- 



