8 BIJDRAGE TOT DE GESCHIEDENIS DER HAGELTHEORIEN. 



dampiug door de elektriciteit weinig meer hoort spreken. Alleen bij 

 DE LA uivE vinden wij nog sporen van deze nieening. Wel wordt door 

 sommigen (o. a. door schwaab) de verdamping te hulp geroepen om 

 elektriciteit te doen ontstaan, maar de mogelijkheid hiervan is tot 

 hiertoe evenmin door proeven aangetoond. 



VoLNEY, de warmte nog altijd als een sto/ beschouwende, voerde 

 een nieuw denkbeeld in. De elektrische ontladingen, die bij iedere bui 

 voorkomen , nemen , volgens hem , een groot deel van de warmtestof 

 der wolken in beslag. Hierdoor wordt waterdamp gecondenseerd , het- 

 geen eene ledige ruimte doet ontstaan , waarin de koudere lucht der 

 bovenste luchtlagen met kracht neerstort , het water samendrukt , doet 

 bevriezen en met kracht naar omlaag werpt. 



Wij moeten in deze theorie twee zaken goed van elkander onderschei- 

 den. VoLNEY meent dat er warmte wordt omgezet in elektriciteit, en 

 dat de daardoor ontstane afkoeling voldoende is om water te conden- 

 seeren. Afgescheiden van deze zienswyze , beweert hij , dat de conden- 

 satie van waterdamp eene ledige ruimte zal doen ontstaan, een denk- 

 beeld, dat later door schwaab omhelsd en door mohr meer uitgewerkt 

 IS. Het omzetten van warmte in elektriciteit is , ofschoon in een eenigs- 

 zins anderen vorm, verdedigd door de luc en lichtenberg, en in 

 den jaargang 1853 van dit Tijdschrift door Prof. harting. Deze gaat 

 echter nog verder dan volney en meent . dat er bij die omzetting zooveel 

 koude zal worden voortgebracht, dat er groote hagelsteenen van b, v. 2 dm. 

 diameter kunnen ontstaan. Wel mag de Hoogleeraar deze stelling stout 

 noemen. Wij betwisten in het geheel niet de mogelijkheid, evenmin 

 als het feit, dat men met behulp dier stelling vele verschijnselen ver- 

 klaren kan. Maar juist in de omstandigheid dat harting zooveel verder 

 gaat dan volney , ligt het bewijs voor de weinige waarde dezer the- 

 orie. Op de vraag: "hoeveel warmte verdwijnt er bij het ontstaan 

 dier electriciteit ?" moet men niet alleen het antwoord schuldig blijven , 

 maar wij kunnen niet eens ons eene voorstelling van die omzetting 

 vormen. En om nu met eene hypothese eene andere te verklaren , is , 

 dunkt ons , wat al te stout. Een flink bewijs voor de juistheid dezer 

 theorie kan natuurlijk niet worden by gebracht. 



De theorie, die wel het meest van zich heeft doen spreken, en ge- 

 heel steunt op de leer der elektriciteit, is die van volta. Volgens 

 hem, stijgen de wolken des zomers zóó hoog, dat zij zeer droge lucht- 

 lagen bereiken; bij droge lucht is de verdamping zeer sterk, en deze 



