BIJDRAGE TOT DE GESCHIEDENIS DER HAGELTHEORIEN. 11 



horizontaal plat vlak begrensd zijn , en meent , dat deze vlakte door 

 uitstraling genoeg koude kan voortbrengen om hagel te vormen. Alex- 

 ANDER VON HUMBOLDT voegt bij deze oorzaak van koude nog eene an- 

 dere ; de warme opstijgende luchtstroom breidt zich , zegt hij , in de 

 laag gelegen luchtlagen zeer ver uit en kan dus zeer veel warmte 

 binden. — Het argument, dat wij onder 2" tegen volta's theorie bij- 

 brachten, geldt ook tegen deze zienswijzen, terwijl bijna alle beden- 

 kingen tegen leopold von btjch's theorie aangevoerd, ook hier van 

 kracht zijn. Het ontstaan der koude door verdamping , uitstraling of 

 uitzetting der lucht te verklaren, schijnt als mislukt te moeten be- 

 schouwd worden. In den tegenwoordigen tijd vindt deze verklaring 

 geene aanhangers meer. 



"Maar van waar dan die koude?" bleef men vragen. Meer en meer 

 komt men er toe om hierop aldus te antwoorden: ''door het vermen- 

 gen of ontmoeten van twee tegengestelde luchtstroomen , waarvan de 

 een warm, de ander koud is." Zeer verschillend echter zijn de voor- 

 stellingen , die men zich van deze ontmoeting vormt. Terwijl sommigen 

 met een enkel woord eene zeer oppervlakkige beschrijving geven van 

 hetgeen hier zal plaats hebben, dringen anderen veel dieper door en 

 behandelen de zaak au fond. Wij zagen reeds , dat volney wederom 

 de eerste was, die de koude verklaart door de bovenlucht in de ledige 

 ruimte te laten storten, welke ontstaat als de waterdamp wordt ge- 

 condenseerd door het gebonden worden van warmte bij de elektrische 

 ontladingen. Als bewijs voert hij aan , dat er geen hagelbui is waar- 

 genomen zonder storm , en dat de hevigheid daarvan evenredig is aan 

 de grootte der hagelsteenen. 



Reeds in 1838 heeft oeksted eene theorie gegeven , die veel te weinig 

 bekend is geworden , en waarvan de latere schrijvers veel te weinig 

 notitie genomen hebben. Het stukje is te belangrijk om er niet den 

 korten inhoud van mede te deelen. Men kan , volgens hem , als bewe- 

 zen aannemen , dat er in den dampkring dikwijls evenwijdige en tegen- 

 gestelde luchtstroomen moeten optreden, en dat deze "Wirbeln," wer- 

 velwinden, doen ontstaan. Men is zelfs bij een luchtvaart eens op een 

 wolk gestooten, die in draaiende beweging was. De ervaring leert ver- 

 der, dat er in de bovenlucht nog evenwijdige en tegengestelde lucht- 

 stroomen bestaan, terwijl het op aarde rustig is. De loodrechte 

 stroom j door verschil in temperatuur op aarde ontstaan , is in de boven- 



