BIJDRAGE TOT DE GESCHIEDENIS DER HAGELTHEORIEN. 37 



aangebracht, condenseert; bij S, is de condensatie een gevolg van een 

 kouden noorden wind. De snelle afneming van temperatuur is volgens 

 K. de voorname voorwaarde bij de hagelvorming. Toch is het verschil 

 zoo groot niet als het schijnt, want de door hem aangenomen zuiden 

 wind staat met zijne theorie niet in rechtstreeksch verband , en het eenige 

 argument , dat hij daarvoor bijbrengt , is elders door hem zelf weer- 

 legd, als hij zegt: "de barometer geeft ons de verandering in de at- 

 mosfeer aan van de aarde af, tot boven toe, maar noodzakelijk moet 

 de barometer dalen op verwarmde plaatsen en stijgen daar waar de 

 temperatuur niet veranderd is." Bij K. daalt altijd de koude boven- 

 lucht in de verzadigde lagere luchtlagen, ten gevolge van wervelwin- 

 den, die op de bekende wijze ontstaan; bij S. kan dit somtijds ge- 

 schieden, ten gevolge van de snelle verdichting van waterdamp. Wie 

 hier gelgk heeft zal moeten worden uitgemaakt langs den weg, dien 

 men in den laatsten tijd is ingeslagen; wij zullen dien spoedig leeren 

 kennen. Ongetwijfeld kan kaemtz zich op meer waarnemingen beroepen 

 dan scHWAAB. ' 



De la rive heeft in zijne "theorie de 1' électricité" ook het hagel- 

 verschijnsel besproken. Zijne ideeën over den invloed der elektriciteit 

 op het verschijnsel bespraken wij vroeger reeds. Voor het overige sluit 

 hij zich bijna geheel bij kaemtz aan, maar spreekt toch van: "la the- 

 orie, dont nous venons de parier" als van een eigen theorie. In dit 

 opzicht geeft de la rive ons weinig. Wij zullen echter spoedig zien , 

 dat hij een nieuw, vruchtbaar denkbeeld heeft ingevoerd, dat zich 

 anderen later hebben toegeëigend. 



Ook DüFOUR heeft dit gedeelte der theorie met een enkel woord 

 besproken ; hij is mede van oordeel , dat het verschijnsel alleen ont- 

 staat door enornie luchtmassa's , die van uit de bovenlucht naar om- 

 laag komen. Er heeft eene buitengewone beweging plaats, die de ge- 

 heele atmosfeer als het ware ten onderst boven keert. Hij brengt daar- 

 voor onderscheiden bewijzen bij , en voert onder anderen aan , dat er 

 soms zulke hevige winden bij eene hagelbui kunnen optreden, dat 

 zware boomtakken gedurende langen tijd in de lucht zwevende kun- 

 nen blijven. Eene nadere verklaring van die heftige beweging geeft 

 hij echter niet. 



In 1862 kwam Prot. fr. mohr met zijn stuk voor den dag, en riep 

 aan allen , die zich met het vraagstuk der hagelvorming bezig hielden , 

 toe: "E'j^yjxa: ich hab 's gefunden." Z^n stuk heeft de verdienste van 



