38 BIJDKAGE TOT DE GESCHIEDENIS DER HAGELTHEORIEN. 



keurig gestileerd en zeer volledig te zijn. Mohr is echter ten eenenmale 

 onbekend met de litteratuur van het onderwerp. "Niemand heeft vóór 

 mij deze zaken verklaard" roept hij telkens uit, en toch geeft hij 

 niets nieuws hoegenaamd. In zyne berekeningen maakt hij de meest 

 grove fouten , en bijna vergeten meeningen brengt hij weer ter sprake. 

 Ik zal mijne lezers daarom niet lastig vallen met zijne geheele the- 

 orie hier weer te geven; het volgende zij voldoende. 



De koude , die tot het bevriezen noodig is , vindt ook mohr in de 

 bovenlucht. Komt nu de warme , met waterdamp verzadigde opstij- 

 gende lucht in eene voldoend koude luchtlaag, dan condenseert de 

 damp en neemt een veel kleiner volumen in dan vroeger. In het door 

 hem bijgebrachte voorbeeld wordt het volumen , bij den gewonen baro- 

 meterstand en bij 0°, 182323 en, bij 20°, 58224 maal kleiner , dan het 

 vroegere volume, en deze getallen moeten verdubbeld worden, als de 

 barometerstand maar de helft bedraagt. Hierdoor ontstaat een luchtledig , 

 dat aangevuld wordt door koude luchtlagen van hoven. Door deze 

 bewegingen ontstaan hevige winden , die een trechtervormigen wervel- 

 wind zullen vormen, waarin zich yskoude lucht naast nog vloeibaar 

 water zal bevinden. De groote stukken ijs , die soms op aarde neer- 

 vallen, worden in dien wervel gevormd. Het onweer is een gevolg 

 van de wi'ijving , die de invallende koude lucht uitoefent. De hagelbui 

 verschilt van de onweersbui alleen in het optreden van heviger uitingen 

 der zelfde verschijnselen. 



De meeste onweersbuien schijnen bij ons uit het Zuiden en Zuid- 

 Westen te komen. Dit komt, omdat de schaduw der wolk afkoeling 

 en dus ruimtevermindering veroorzaakt, waardoor de bui steeds de 

 richting der schaduw volgt. 



Mij dunkt, men zal inzien, dat mohr's theorie geen enkel nieuw 

 denkbeeld bevat. Ik druk hier vooral op , omdat mohr gedurende ver- 

 scheidene jaren als de eenige autoriteit op dit gebied heeft gegolden. 

 Zelfs in muller poüillet's leerboek is er bijna alleen van mohr sprake ; 

 alleen in de laatste uitgave wordt er eene bedenking in het midden 

 gebracht. Volney, schwaab, kaemtz en oersted hadden reeds voor 

 lang gezegd, wat mohr als zijne ideeën opdischt. 



De hoeksteen van zijne theorie is de ruimtevermindering, die de 



condensatie van waterdamp veroorzaakt. Reeds ideler maakte in 1833 



. ^^ opmerking , dat de ruimte , die de gecondenseerde waterdampen te 



voren innemen, niet ledig is, wat de atmosferische lucht betreft. Dr. 



