BIJDRAGE TOT DE GESCHIEDEMIS DER HAGELTHEORIEN. 45 



plaats had, steeg de temperatuur soms langzaam, maar meestal zeer 

 snel , tot nul graden , en het eerst onregelmatig verspreide lycopodium- 

 poeder rangschikte zich in schoone figuren. Neemt men den thermo- 

 meter uit den bol, dan vindt men hem bezet met uitsteeksels van on- 

 regelmatige gedaante en verschilleude grootte; soms is hij omgeven 

 met een stralenkrans van ijs , soms met een dikken ronden ring van 

 buitengewone klaarheid en schoonheid. De droppel zelf is hol en met 

 sierlijke figuren aan de oppervlakte bezet. Eene beweging, die op alle 

 deelen der massa gelijkmatig werkt, het blazen, het indompelen van, 

 of zacht omroeren met stompe ijzeren of glazen staven van eene tem- 

 peratuur boven nul graden, oefent geen bijzonderen invloed uit op het 

 vastworden. De genoemde staven hadden meer invloed, wanneer zij een 

 temperatuur hadden beneden 0"^, en daarbij puntig of spits waren. 



Beide geleerden nemen nu aan , dat het water, waaruit de hagelkor- 

 rels ontstaan, beneden nul graden moet, of althans kan afgekoeld zijn. 

 De la rive had vroeger reeds hetzelfde beweerd. Barral en bixio had- 

 den op hunne luchtreis een wolk ontmoet, waarin deze afkoeling zich 

 voordeed. Fr. vogel uit Frankfort a/M. en c. nöllner uit Hamburg 

 hebben, onafhankelijk van elkander, in 1849 den vorm der hagelkor- 

 rels uit dit verschijnsel afgeleid. In de leerboeken wordt aan hen de 

 prioriteit van dit denkbeeld toegekend ; uit het bovenstaande blijkt , 

 dat men dan de la rive te kort doet. ' Het is verder bekend, dat men 

 des winters , bij eene temperatuur onder nul graden , dikwijls een nat- 

 ten nevel heeft waargenomen. Het verschijnsel , dat de duitschers *'Rauh- 

 frost" noemen , is mede niet zeldzaam. Er valt dan een werkelijke regen 

 bij eene temperatuur ver onder nul graden. De vloeistof wordt echter 

 oogenblikkelijk vast, zoodra zij met een vast lichaam in aanraking 

 komt, en bedekt zoo de boomen en andere lichamen met een dikke, 

 doorschijnende ijskorst, die soms zóó zwaar kan worden, dat dikke 

 takken breken. Uit zulk een Rauhfrost aan de Moezel heeft men opge- 

 maakt, dat de neveldeeltjes wel eens 25" R. onder nul graden kunnen 

 zijn afgekoeld. 



De verschillende waarnemers hebben nu direct hunne waarnemingen 

 dienstbaar gemaakt aan de verklaring van de hagelvorming. Vogel en 

 KÖLLNER beweren , dat de blaasjesdamp , die de wolken vormt , kan 

 afgekoeld worden onder nul graden , zonder te bevriezen. Vallen uit 



Het spreekt van zelf, dat mohr dit denkbeeld als het zijae doet voorkomen. 



