48 BIJDIUGE TOT DE GESCHIEDENIS DER HAGELTHEORIEN. 



het volgende bij. Als de temperatuur van den kouden stroom lager 

 dan nul graden is , dan zullen er zich , volgens berger , hier en daar 

 sneeuwkristallen vormen regstreeks uit damp. De waterbolletjes zullen , 

 als er geen inwendige oorzaak werkzaam is , bevriezen hetzij door aan- 

 raking met deze sneeuwkristalletjes óf door beweging. 



Het komt ons voor, dat én dufour én berger veel te spoedig 

 hunne waarnemingen in verband hebben gebracht met de hageltheorie. 

 Zij hebben op uitstekende wijze het begin van den weg gebaand, die 

 ons mettertijd tot eene bevredigende verklaring van den hagel voeren 

 zal. Maar we staan eerst aan den aanvang van een onderzoek , dat 

 vele nog dui^ere punten zal moeten ophelderen. Het zij mij vergund, 

 aan het einde mijner bijdrage, op enkele dezer punten opmerkzaam 

 te maken. 



Het water , dat in de atmosfeer voorkomt , wordt zoowel in het 

 dagelijksch leven als in de wetenschap met allerlei namen bestempeld. 

 Men spreekt van zichtbaren waterdamp, damp, nevel, mist, "Dunst", 

 wolken enz. Zonder twijfel bedoelt men hiermede altijd hetzelfde lichaam , 

 maar de vraag doet zich voor: onder welken vorm moet men zich dit 

 lichaam bij deze benamingen , voorstellen ? Die vorm , zegt men, kan slechts 

 zyn óf een meer of minder groote soliede, óf een kleine holle bol. Dufour 

 meent , dat de zoogenaamde "vapeur vésiculaire" niet bestaat , en neemt 

 aan , dat al het water, dat in den dampkring voorkomt, den vorm heeft van 

 soliede bollen. Halley , de saussure , kratzenstein e. a. zijn vertegenwoor- 

 digers van de andere meening. Doch, terwijl iedereen aanstonds het 

 onderscheid gevoelt tusschen mist en regen , zoo is het onderscheid 

 tusschen de verschijnselen, die in de volkstaal met droogen mist, 

 natten mist , nevel , damp , wolken enz, benoemd worden , niet even 

 duidelijk. Het gaat niet aan te zeggen, dat dit eigenlijk alles hetzelfde 

 is. Hij , die zich op een hoogen berg te midden der wolken bevindt . 

 ontvangt een andere gewaarwording dan hij , die op een mistig.en 

 dag in een onzer steden langs 's Heeren straten wandelt , zooals 

 deze weer gansch wat anders gewaar wordt dan hij , die aan den 

 morgen van een schoonen zomerdag den strijd gadeslaat tusschen de 

 zon en den morgennevel. Zijn er niet proeven genomen , waaruit blijkt , 

 dat het in sommige omstandigheden onmogelijk is , uit te maken of 

 een lichaam vloeibaar of gasvormig is ? Waar zoo weinig kennis be- 

 staat omtrent den overgang van gasvormigen waterdamp in vloeibaar 

 water, daar is het niet te verwonderen, dat men omtrent het ont- 



