102 EENE NIErWE VERKLARING VAN HET NOORDERLICHT? 



de schokken bijvoorbeeld, die eens gedurende een noorderlicht in Grie- 

 kenland werden gevoeld. Het laatste is blgkbaar te ver gedreven, 

 want bij het overgroot aantal voorhandene waarnemingen valt het 

 moeilyk, om een zeker verband te ontkennen tiisschen het noorder- 

 licht en de onrustige schommelingen der magneetnaald. Dit behoeft 

 echter daarom volstrekt geen oorzakelijk verband te zgn, daar immers 

 beide verschijnselen eene gemeenschappelijke oorzaak kunnen hebben, 

 bijvoorbeeld in den toestand van den dampkring, of den invloed van 

 dezen toestand op dien der aarde. Naar onze meening is het aard- 

 magnetisme zelf, en zijn zijne oorzaken en wetten nog veel te weinig 

 bekend, dan dat dit magnetisme zonder meer eenvoudig als eene oor- 

 zaak van andere verschijnselen kan wórden voorgesteld, en mag men 

 niet meenen, door zoodanige benaming iets gevorderd te zijn in de 

 verklaring van een verschijnsel als het noorderlicht. Bovendien, is 

 hetgeen men doet wel eene eigenlijke verklaring? Men gaat uit van 

 een dikwijls voorkomend samentreffen van twee werkingen , en verder 

 van eene analogie met een derde verschijnsel. Men vindt namelijk 

 gelijkenis tusschen de schommelingen der magneetnaald bij vele noor- 

 derlichten, en de onrustige afwisselingen der lading van een elektro- 

 meter tijdens een onweder , en noemt nu (von hoiboldt , Kosmos I) 

 het noorderlicht een "magnetisch onweder." Maar, mag men antwoor- 

 den, — wij kennen van elders geen "magnetisch onweder," dat is 

 wij hebben geene voorbeelden van ladingen met magnetisme , die 

 zich in of dóór de lucht door vrije overstrooming zouden ontladen , 

 gelijk zulks met de elektriciteit het geval is. 



De andere overeenkomst tusschen noorderlicht en aardmagnetisme 

 is eene overeenkomst van richting, namelijk het samenvallen van vele 

 noorderlichten met de richting van het magnetische noorden, en van 

 sommige "kroonen" met het magnetische zenith, enz. Bij een oorza- 

 kelijk verband zou echter die overeenkomst veel meer standvastig 

 moeten zijn , en voor zoover zij bestaat , zal zij wellicht even goed 

 kunnen verklaard worden door omstandigheden daarbuiten liggende; 

 terwijl , al moest die overeenkomst voorloopig onverklaard blijven , 

 zulks geene reden kon zijn, om de grootere bezwaren tegen de mag- 

 netische theorie over het hoofd te zien. 



Van deze bezwaren, en die tegen de elektrische en elektromagne- 

 tische theorien zijn de door Dr W. opgenoemde meerendeels niet onge- 

 grond. Als de gewichtigste beschouwen wij echter de hierboven reeds 



