EEN ZOOLOGISCH STATION. 145 



zorgvuldig onderzoek hem in den weg treden. Maar zullen die werk- 

 tuigen behoorlijk kunnen worden aangewend, dan vorderen zij ook 

 werkplaatsen , die daarvoor op doelmatige wijze zijn ingericht. Zoo 

 zijn dan ook allengs ontstaan wat men observatorien of laboratorien 

 noemt , al naar gelang aldaar het onderzoek zich meer tot loutere 

 waarneming der verschijnselen bepaalt of zich hierbij ook proefne- 

 mingen voegen, d. i. opzettelijke wijzigingen in de omstandigheden 

 worden aangebracht , waaronder de natuurverschijnselen ontstaan , ten 

 einde aldus bepaalde vraagstukken op te lossen en het al of niet juiste 

 van zekere vooraf gemaakte hypothezen te toetsen. 



De sterrekunde en de scheikunde zijn de overige natuurwetenschap- 

 pen voorgegaan in het bezit van zulke werkplaatsen. Later is haar 

 de proefondervindelijke natuurkunde, de physica, gevolgd. Eerst in 

 onzen leeftijd zijn ook werkplaatsen voor de beoefening van de natuur- 

 kunde van den mensch , de physiologie , verrezen , onder den naam 

 van physiologische laboratorien of instituten. Nog later eindelijk heeft 

 men ook behoefte gevoeld aan zoologische laboratorien, om de ver- 

 schijnselen in de dierenwereld aan een meer gezet onderzoek te onder- 

 werpen. Aan de Utrechtsche hoogeschool bestaat zulk eene inrichting 

 reeds sedert eene reeks van jaren; aan de Leidsche zal zij thans mede 

 tot stand komen. 



Uit den aard der zaak zijn dergelijke werkplaatsen gewoonlijk ver- 

 bonden aan de inrichtingen tot hooger onderwijs , waar zij tevens aan 

 de studenten gelegenheid geven om zich tot goede waar- en proefne- 

 mers te vormen. Doch de natuur zelve schikt zich niet geheel naar 

 de door ons gekozen woonplaatsen. Niet zelden zijn deze zelfs zeer 

 ongeschikt om de natuur in hare geheimen te bespieden. De sterre- 

 kundige verlaat liefst de groote steden , waar mist , rook , het geratel 

 der rijtuigen over de straatsteenen , het dreunen der spoortreinen hem 

 in het doen zijner waarnemingen en metingen belemmeren. Zoo ook 

 kan de zooloog wel vele onderzoekingen doen aangaande de levens- 

 wijze en het maaksel der dieren , welke het land en de zoete wateren 

 in zijne onmiddellijke nabijheid bewonen , maar deze maken slechts 

 een zeer klein gedeelte der geheele dierenwereld uit. Opgezette hui- 

 den , gedroogde en op spiritus bewaarde voorwerpen , mogen geschikt 

 zijn om eenigermate eene voorstelling te geven van den verbazenden 

 vormenrijkdom in andere landen en wateren , die voorstelling is en 

 blijft eene oppervlakkige , want die voorwerpen zijn doode fragmenten 



10 



