162 HALLUCINATIEN EN VERWANTE VERSCHIJNSELEN. 



der subjectieve gewaarwordingen , die zich aan de controle van een 

 onderzoek in natuurkundigen zin geheel onttrekken. Het vordert in de 

 eerste plaats geloof. Zonder geloof aan eene geestenwereld, waar- 

 mede hij zich op geheimzinnige wijze in betrekking voelt en onder 

 wier invloed hy denkt , spreekt en handelt , zoude een persoon , die zich 

 als medium, d. i. als een middenpersoon tusschen die geestenwereld 

 en de stoffelijke wereld, beschouwt, niet kunnen bestaan, en zonder 

 geloof alweder zouden anderen datgene wat hun door het medium wordt 

 medegedeeld , niet voor waarheid houden. De gronden nu , waarop dit 

 geloof steunt , kunnen aan degenen die het in zich ontwaren niet al- 

 leen volkomen toereikend schijnen, maar de zoodanigen kunnen zelfs 

 elk voor zich eene krachtiger overtuiging der waarheid van dit geloof 

 hebben, dan het eigenlijke weten ooit geeft. Greloof toch is een deel 

 van ons eigen ik, terwijl het weten het gemeenschappelijk eigendom 

 is van allen die langs eenen vaak langen weg eene gelijke mate van 

 kennis hebben vergaard. Geloof maakt ons hartstochtelijk, het weten 

 laat ons koel. 



Men kan den geloovigen spiritist evenmin door redeneering overtui- 

 gen, dat zijn geloof aan mededeelingen uit de geestenwereld op eene 

 dwaling berust, als men den man, die over kiespijn klaagt, bewijzen 

 kan dat hij geen pijn heeft, maar het zich slechts verbeeldt. Beiden 

 beroepen zich op hetgeen zij persoonlijk gewaar worden en gevoelen, 

 en zij zijn volkomen in hun recht, wanneer zij dit doen. Eene weder- 

 legging stuit altgd op het onoverkomelijke: "ik gevoel alleen wat in 

 mijn binnenste, mijn eigen ik, omgaat." 



Het spiritisme onttrekt zich derhalve geheel aan de toepassing der 

 strenge methode van onderzoek, die de natuurkundige aanwendt om 

 zoo na mogelijk tot de kennis der waarheid doortedriugen. Het zoude 

 dan ook eene vergeefsche poging zijn, het door het doen van waarne- 

 mingen of proefnemingen aan zulk een onderzoek te onderwerpen. Wat 

 mij zelven aangaat, ik heb nooit eene samenkomst van spiritisten by- 

 gewoond en zal dit ook nooit doen, om redenen die straks nader 

 zullen blijken. Daar ik de zaak dus niet uit ervaring ken noch ook 

 verlang te kennen , zoo zal ik voortgaan mij te onthouden van haar 

 nader te bespreken. Toch acht ik het goed hier eenige verschijnselen 

 uit het geestesleven des menschen in herinnering te brengen, die, wel 

 is waar, even als het spiritisme, tot de zoogenaamde nachtzijde der 

 menschelijke natuur behooren , maar waarop wij toch een genoegzaam 



