168 HALUICINATIEN EN VERWANTE VERSCHIJNSELEN. 



zeker worden gesteld. Er komen althans bij velen hunner organen voor , 

 die, uithoofde hunner plaatsing en maaksel, voor niet anders dan zin- 

 tuigen kunnen gehouden worden, maar zoozeer verschillen van die 

 welke wij bezitten, dat de daardoor ontvangen gewaarwordingen ook 

 geheel andere, ons onbekende moeten zijn. 



Uit een en ander blijkt dus dat wij volstrekt geen recht hebben om 

 hetgeen een ander ons zegt waar te nemen, kortweg voor onmogelijk 

 of ongerymd te verklaren , enkel en alleen omdat noch wij noch anderen 

 er iets van ontwaren. Toen voor eenige jaren y. reichenbach beweerde , 

 dat van kristallen, magneten en andere voorwerpen een licht uitstraalt , 

 dat wel is waar niet voor hem zelven maar voor sommige vrouwen , 

 na eenigen tijd in het duister vertoefd te hebben, zichtbaar werd, 

 hadden diegenen, die met hem en zijne "sensitive Damen" den draak 

 staken, alleen omdat zij en anderen van zulk eene lichtuitstraling niets 

 bespeurden, werkelijk ongelijk. Slechts toen v. reichenbach op het 

 zeer twyfelachtige bestaan dier lichtverschijnselen eene geheele theorie 

 bouwde en zelfs ter verklaring daarvan eene bijzondere kracht, zijne 

 **od-kracht," uitvond, gaf hg blijken van het gemis van dat kritisch 

 oordeel, zonder hetwelk de natuuronderzoeker, even goed als andere 

 stervelingen, gevaar loopt schijn voor waarheid te houden en de eene 

 dwaling op de andere te stapelen. 



De dagelijksche ervaring nu leert, dat het velen menschen gaat als 

 V. reichenbach. De meeste menschen zijn lichtgeloovig , zoo niet op 

 alle dan op eenige punten die met hunne bijzondere zienswijze stroo- 

 ken, en die lichtgeloovigheid wordt tot bijgeloovigheid , wanneer het 

 inwendige gemoedsleven, het streven van den geest om de grenzen 

 van het zinnelijke te overschrijden, daarin betrokken is. Het zoude 

 zelfs de vraag kunnen zijn of eenig mensch, zelfs de verstandigste, 

 daarvan volkomen, — d. i. ten allen tijde en onder alle omstandigheden , — 

 vrij is. Ik spreek hier natuurlijk niet van die zeer velen, die zich 

 nooit de moeite geven om na te denken over andere zaken dan die 

 des dagelijkschen levens , en datgene wat zij op een ander gebied te 

 gelooven of niet te gelooven hebben liefst aan de beslissing van anderen 

 overlaten, die zij achten daarvan meer verstand te hebben. Maar ik 

 heb hier bepaaldelijk diegenen op het oog, die wel degelijk nadenken 

 over de wereld van verschijnselen in en buiten hen en daaruit zekere 

 gevolgtrekkingen van meer of minder wijde strekking afleiden. Alleen 

 zij die met eenen wijsgeerigen geest begaafd zijn, die in staat zijn 



