170 HALLUCINATIEN EN VERWANTE VERSCHIJNSELEN. 



volgende geheel onthouden zal van iets te zeggen over deze bijzondere 

 of individueele oorzaken , maar mij alleen bepalen tot die algemeene 

 aanleidingen tot dwaling , waaraan elk mensch meer of minder is bloot- 

 gesteld. De daaruit voor bijzondere gevallen af te leiden gevolgtrek- 

 kingen moge elk lezer voor zich maken. 



Eene eerste aanleiding tot dwaling is daarin gelegen dat wij niets 

 onmiddellijk door onze zintuigen waarnemen. Zelfs bij het tasten en 

 smaken moet de indruk nog eenen kleinen weg, namelijk door de op 

 zich zelve gevoellooze opperhuid, afleggen, alvorens de eigenlijke zin- 

 tuigen te bereiken. Door het reukvermogen bemerken wij de aanwe- 

 zigheid van riekende voorwerpen op een afstand, maar datgene wat 

 den eigenlijken indruk maakt zijn de kleine stofdeeltjes in damp- of 

 gasvormigen toestand die, uitgegaan van het riekende voorwerp, dat 

 gedeelte van het neusslijmvlies bereiken, waarin zich de uiteinden der 

 reukzenuwen verbreiden. In de beide hoogste zintuigen , die van het ge- 

 hoor en van het gezicht , worden de gewaarwordingen alleen door trillings- 

 bewegingen veroorzaakt, welke voor het gehoororgaan in de lucht, 

 voor het gezichtsorgaan in den aether plaats grijpen , en die , alvorens 

 eenen waarneembaren indruk te maken, nog in de zintuigen zelve, in 

 het oor en in het oog, eenen tamelijk langen weg moeten doorloopen , 

 waarop zg bovendien zekere wijzigingen ondergaan. Wanneer wij dus 

 zeggen: ik zie een tafel, ik hoor een orgel, dan drukken wij ons 

 eigenlijk onjuist uit. Wij gebruiken dan verkorte uitdrukkingen, om 

 daarmede te kennen te geyen dat wij , hetzij in het netvlies van ons 

 oog of in de eindtoestellen der gehoorzenuw , zekere trillings-bewegingen 

 ontwaren, waaruit wg besluiten dat zich ergens buiten ons een tafel 

 of een orgel bevindt. Wanneer iemand rozengeur riekende zeide: "ik 

 riek een roos ," dan zoude hg gevaar loopen zich te bedriegen , want 

 het zoude kunnen gebeuren, dat die geur niet van een roos maar uit 

 een fleschje met rozen-olie kwam. Evenzoo nu is het met de zintuigen 

 van gehoor en gezicht. Wij kunnen dwalen door de daarin opgewekte 

 bewegingen, wanneer deze tot ons bewustzijn geraken en worden 

 waargenomen, verkeerd te duiden. Elke waarneming toch bestaat uit 

 twee werkingen: eene zuiver passieve in het zintuig en de daarvan 

 uitgaande zenuw , en eene actieve die in onzen geest plaats grijpt. Het 

 oog kan over de letters zweven , zonder er een enkele van werkelijk 



