HALLUGINATIEN EN VERWANTE VERSCHIJNSELEN. 173 



tot aan het vel papier. Ik voer dit voorbeeld aan, omdat het eene 

 duidelyke voorstelling geeft van hetgeen men door het projicieeren eener 

 inwendige gewaarwording op eenen afstand buiten het oog te verstaan 

 hebbe. Overigens kan men voor deze kleine proef ook anders gekleurde 

 voorwerpen gebruiken; elke kleur doet een nabeeld ontstaan dat de 

 complementaire , d. i. de tot wit aanvullende , kleur heeft van die van 

 het gebruikte voorwerp ; groen geeft een rood , blauw een geel , geel 

 een blauw nabeeld, enzv. 



Uit een en ander blijkt dus dat het netvlies in het oog geenszins 

 een eenvoudig scherm is , waarop zich alleen de van buiten ontvangen 

 indrukken afbeelden, maar dat de daarin ontstane veranderingen zelve, 

 als waren het werkelijke gezichtsindrukken, naar buiten worden ge- 

 projicieerd, terwijl de oorzaak daarvan zich toch binnen in ons bevindt. 

 De waarneming van zulk een verschijnsel is geheel subjectief, en de 

 juistheid er van kan alleen dan ook door anderen erkend worden , wan- 

 neer dezen zich onder volmaakt gelijke omstandigheden plaatsen en 

 daarbij niet hetzelfde, want dit is uit den aard der zaak onmogelijk, 

 maar iets dergelijks zien. Dit nu kan voor de waarneming van na- 

 beelden geschieden , — verondersteld altijd dat zich onder de proef- 

 nemers geen daltonist bevindt, — maar het is duidelijk dat het bij 

 andere veranderingen in het netvlies, die alleen bij sommige personen 

 of bij eenen enkelen voorkomen, niet gedaan kan worden, en dat dan 

 alle daaruit voortvloeiende subjectieve gezichtswaarnemingen aan elke 

 controle ontsnappen. 



Het gehoororgaan kan evenzeer de zetel van zulke subjectieve ge- 

 waarwordingen zijn. Hardhoorende lieden , — waaronder ik zelf sedert 

 eenige jaren behoor, — ondervinden zulks. Een hardhoorende verkeert 

 eigenlijk nooit in eene volstrekte stilte. Zelfs wanneer alles rondom 

 hem zwijgt, wanneer geen enkel geluid zijn oor bereiken kan, ver- 

 neemt hij een geraas en gedruisch , dan eens zwakker , dan weder ster- 

 ker, soms als van een murmelende beek, op andere tijden als van een 

 loeienden storm , en boven dit algemeene gedruisch als achtergrond 

 verheffen zich van tijd tot tijd klanken als van klokkengelui , of de 

 langgerekte tooneu van een orgel dat gestemd wordt, om later weder 

 plaats te maken voor het getjilp van vogels of voor het gefluister van 

 menschenstemmen. Zg die deze gewaarwordingen niet bij ondervinding 

 kennen, kunnen er zich bezwaarlijk een denkbeeld van maken, hoe 

 bedriegelijk zij zijn. In don aanvang mijner hardhoorendheid heb ili 



