174 HALLUCINATIEN EN VERWANTE VERSCHIJNSEJjEN. 



meermalen mijne ooren gesloten, om de zekerheid te erlangen dat de 

 waargenomen geluiden niet van buiten kwamen. Later gewent men 

 zich daaraan ; de aandacht vestigt er zich niet meer op , en men loopt 

 eindelijk weinig gevaar meer van er door misleid te worden. 



Dergelijke subjectieve gewaarwordingen, ofschoon lastig, zijn leer- 

 zaam , in zooverre als zij eenige opheldering geven over hetgeen anderen 

 zeggen ondervonden te hebben, die de oorzaak daarvan buiten zich 

 plaatsten en zoo op een dwaalspoor geraakten , waarop zy , eenmaal 

 gekomen zijnde , lichtelijk al verder en verder van den weg raken en 

 van de eene dwaling tot de andere vervallen. 



Al zulke subjectieve gewaarwordingen toch hebben iets onbestemds, 

 iets geheimzinnigs , en het is juist daarom dat de verbeelding , de phan- 

 tasie , er door getroffen wordt , welke dan tracht de beelden aftewerken 

 en nog aanschouwelijker te maken. De verbeelding nu is eene heerlijke 

 gave. Zonder haar zoude de mensch geen mensch zijn. Elke vooruit- 

 gang, op welk gebied ook, hangt in de eerste plaats van haar af. 

 Het scherpzinnigst verstand zoude machteloos zijn, zonder de verbeel- 

 ding, die het als hulpe ter zgde staat. Elke ontdekking, elke uitvin- 

 ding, zijn wij in de eerste plaats aan de verbeelding verschuldigd. 

 Zonder eene sterke verbeelding zoude newton niet de wetten des pla- 

 netenstelsels gevonden, onze huygens niet de aethertheorie des lichts 

 gegrondvest hebben. Maar die heerlijke gave, dat schitterendste ver- 

 mogen van onzen geest, is als het vuur, dat verwarmen maar ook 

 verzengen kan , als de wind die , matig blazende , het schip over de 

 baren voortstuwt, maar, tot een storm aangegroeid, het tot een red- 

 deloos wrak maakt. De verbeelding is eene schoone , bekoorlijke , maar 

 ietwat grillige vrouw; het verstand is een ernstig, koel en bedaard 

 man. Beider huwelijk kan het toonbeeld zijn eener harmonische samen- 

 smelting van tegenstrgdige , maar elkander aanvullende eigenschappen 

 tot eene hoogere éénheid. Zal dit echter zoo zijn, dan moet de man 

 den teugel van het huisbestuur vast in de hand houden; doet hij dit 

 niet, laat hij dien teugel glippen, dan is het eerlang met den huisse- 

 Igken vrede gedaan en geraakt hij eindelijk geheel onder de heerschappij 

 zgner nukkige wederhelft. 



Het kan mijn doel niet zijn bier in het breede uitte weiden over den 

 aard en het wezen der verbeelding. Tot op zekere hoogte weet elk 

 wat men daaronder verstaat. Wel is waar kan men over de phantasie 

 zelve veel phantaseeren , — en menig wijsgeer heeft dit gedaan , — 



