HALLUCINATIEN EN VERWANTE VERSCHIJNSELEN. 175 



doch zouder de zaak veel duidelijker te maken. Wat wij hier, met het 

 oog op ons onderwerp, in de eerste plaats weuscheu te doen uitko- 

 men , is dit : dat de verbeelding , ofschoon eene psychische eigenschap , 

 onder den invloed staat van stoffelijke veranderingen in ons lichaam. 

 Het is niet noodig daartoe van zeer nabij bekend te zijn met hetgeen 

 er zoowel in het gezonde als in het ziekelijke lichaam gebeurt ; men 

 behoeft noch anatoom , noch physioloog , noch patholoog te zijn , om te 

 weten dat wgn en andere geestrijke dranken , opium en andere plan- 

 tenvergiften op de verbeelding werken, en om aldus de mogelijkheid 

 intezien dat veranderingen , hetzij in de hersenzelfstandigheid zelve , of 

 in de zintuigen, óf in organen die ver van beiden verwijderd liggen 

 maar door het sympathische stelsel met de hersenen in verband staan 

 zulk eenen invloed kunnen uitoefenen. Hij nu die wijn drinkt of opium 

 rookt , weet van te voren dat hij daardoor dronken kan worden ; hij 

 is derhalve op zijne hoede, en zelfs al bespeurt hij reeds de uitwerk- 

 selen er van, dan weet hg aanvankelijk nog zeer goed valsche van 

 ware voorstellingen te onderscheiden. Maar wanneer nu dergelijke li- 

 chamelijke veranderingen zonder bekende oorzaak ontstaan, dan is men 

 niet op zijne hoede, en men loopt zeer groot gevaar van de daardoor 

 te weeg gebrachte gewaarwordingen aan buiten het lichaam gelegen 

 oorzaken toeteschrijven. 



Nog een ander aan de algemeene ondervinding ontleend voorbeeld 

 moge ter opheldering strekken van hetgeen wij bedoelen. De overgang 

 van den wakenden in den slapenden toestand is , gelijk ieder weet , 

 geen plotselinge. Er is een tusschentijd , waarin men zich nog bewust 

 is van inderdaad wakker te zijn, terwijl de slaap met zijne droom- 

 beelden reeds in aantocht is. Deze wisselen elkander onophoudelijk af, 

 als in een kaleidoskoop. Bij personen die eene levendige verbeelding 

 hebben , kunnen die beelden zoo duidelijk zijn , dat zij volkomen de 

 gewaarwording van het zien van werkelijke voorwerpen verwekken. 

 Zoolang men nu nog in staat is daarover natedenken, en door het 

 openen der oogen of door zich omtewenden de zekerheid kan verkrijgen 

 dat die beelden niet tot de buitenwereld behooren, worden wij er niet 

 licht door misleid. Is echter de slaap ingetreden, dan wordt de mis- 

 leiding eene volkomene. Wij droomen, maar, wakker wordende, is de 

 herinnering aan hetgeen de verbeelding ons gedurende den slaap heeft 

 voorgetooverd , meestal zeer spoedig verdwenen , vooral omdat de toe- 

 stand , waarin wij ons bij het ontwaken bevinden , in den regel zoo 



