HALLUCINATIEN EN VERWANTE VERSCHIJNSELEN. 177 



zien vaii het nachtliclit overtuigde my dat ik gedroomd had. Ware 

 ik, — hetgeen toch had kunnen gebeuren, — op mijn stoel m slaap ge- 

 vallen en had daar denzelfden droom gehad, dan zoude de misleiding 

 nog grooter geweest zijn , wellicht zoo groot dat ik het gebeurde voor 

 een visioen had gehouden, 



Eenige jaren later, — het was tijdens mijn verblijf te Franeker, — 

 gebeurde mij het volgende: 



Ik had reeds eenigen tijd te bed gelegen , toen ik de deur van het 

 vertrek zacht hoorde openen. Op mijne vraag: is daar iemand? volgde 

 geen antwoord , maar ik hoorde schreden , en een oogenblik later werd 

 het gordijn van het ledikant open geslagen en daarvoor vertoonde zich 

 een man in een langen jas , met een grooten pet op , waarvan de klep 

 over het zwart gemaakte gelaat reikte, met opgeheven arm en een 

 groot mes in de hand. Ik sprong op , en werd in hetzelfde oogenblik 

 wakker. Ditmaal echter duurde het werkelijk eenigen tijd voordat ik 

 zeker wist dat het geheele gezicht niets dan een droom was geweest. 

 Toen ik op mijn horloge zag , bleek mij dat het reeds diep in den 

 nacht was en dat ik minstens een paar uren lang vast geslapen moest 

 hebben. Toch was de indruk , welken die droom op mij gemaakt had , 

 zoo sterk geweest, dat ik den slaap niet meer vatten kon, en einde- 

 lijk opstond om mij te vergewissen dat er werkelijk geen onraad was. 



Indien iemand het beeld van eenen afgestorvenen met gelijke hel- 

 derheid voor zijn bed had zien staan als ik den gewaanden dief of 

 moordenaar zag, dan zoude er eene meer dan alledaagsche geestkracht 

 en de gewoonte om zijne gewaarwordingen nauwkeuriger te ontleden 

 dan de meesten doen, toe behoord hebben, om niet te gelooven dat 

 een geest hem verschenen was. 



Van de visioenen die ons gedurende den slaap verschijnen, tot 

 die des koortslijders , wanneer hij in een ijlenden toestand verkeert , 

 ligt slechts eene kleine schrede. Hier echter valt het nog duidelijker 

 in het oog, dat die visioenen van eene stoffelijke verandering in het 

 lichaam afhangen. Met de koorts komen de visioenen, met de koorts 

 gaan zij ook weder weg. Dit is dan ook zoo algemeen bekend, dat 

 niemand aan de verhalen van een koortslijder, omtrent gezichten die 

 hij ziet, woorden of toonen die hij hoort, terwijl anderen daarvan 

 niets bespeuren , eenig geloof zal slaan. Toch kunnen dergelijke sub- 

 jectieve gewaarwordingen gedurende de koorts voor den lijder zelven 

 zoo klaar en duidelijk zijn , alsof zij werkelijk door oorzaken buiten 



12 



