HALLÜCINATIEN EN VERWANTE VERSCHIJNSELEN, 179 



ik nog op de banken van het gymnasium zat. Zoo verklaren zich ook 

 de gevallen waarin sommige personen in den toestand van somnambulisme 

 vraagstukken vermochten op te lossen, waaraan zij wakende te ver- 

 geefs hunne krachten hadden beproefd. Beschouwt men echter al zulke 

 gevallen van iets naderbij , dan blykt dat er geen enkel onder voor- 

 komt , waarin de werkelijke kennis in dien toestand grooter is dan in 

 den wakenden. Van de vroeger aangeleerde kennis wordt alleen een 

 beter gebruik gemaakt. 



Al de tot dusver genoemde voorbeelden van de bedriegelijke werking 

 der verbeelding liggen nog min of meer binnen het algemeene gebied 

 der ervaring. Zonder twijfel zullen er zich onder mijne lezers velen 

 bevinden , die daaraan uit eigen ondervinding het een en ander kunnen 

 toevoegen. Wanneer ik dan ook eenige gevallen heb medegedeeld , waarin 

 ik persoonlek de werking der verbeelding ondervonden heb , dan is het 

 niet omdat ik zulke gevallen als zeldzaam beschouw , maar alleen omdat 

 men , over subjectieve gewaarwordingen nadenkende en schrijvende , 

 uit den aard der zaak daarbij van zgne eigene uitgaat en deze tot 

 grondslag kiest , om daarop verdere besluiten te bouwen , ook ten 

 aanzien van andere subjectieve gewaarwordingen die niet binnen den 

 kring onzer eigene ervaring vallen. 



Dat droomen bedrog zijn , is spreekwoordelijk geworden. Dat hetgeen 

 een ylende hoort , ziet of gevoelt , de schepping zijner eigene verbeelding 

 is, erkent ieder. Wij loopen weinig of geen gevaar ons hetzij door 

 het een of door het ander om den tuin te laten leiden. Doch anders 

 wordt het wanneer dergelijke gewaarwordingen in den wakenden toe- 

 stand ontstaan en er ook geen koorts is , die er aanleiding toe kan 

 gegeven hebben. Die gevallen zijn veel zeldzamer, maar juist daarom 

 te misleidender , want het verstand is tegen hen niet op zijne hoede 

 en valt dus lichtelijk in den strik door de verbeelding er voor gespannen. 



Grewoonlijk onderscheidt men zulke subjectieve gewaarwordingen , in 

 den wakenden, koortsvrijen toestand, met den bijzonderen naam van 

 hallucinatien. Zij die er zich door laten misleiden, er geloof aan 

 slaan en dienovereenkomstig denken , spreken en handelen , zijn waan- 

 zinnigen. 



Het is eene tamelijk algemeen bij het niet geneeskundige publiek 

 verbreide dwaling, dat krankzinnigheid tevens noodzakelijk eene ver- 

 standsverbijstering is. Dit is zoo weinig het geval bij de waanzinnig- 

 heid , dat integendeel zij die daaraan lijden volkomen logisch , althans 



