180 HALLUCINATIEN EN VERWANTE VERSCHIJNSELEN. 



eveu logisch als het meerendeel der andere menschen , kunnen redeneeren. 

 Het standpunt , waarvan zij daarbij uitgaan , is alleen een ander , omdat 

 hunne ervaring inderdaad eene andere is. Zoodra zij dan ook in hun 

 herstel zoover gevorderd zyn, dat zij de onwerkelijkheid hunner hal- 

 lucinatien hebben ingezien , dan zijn het niet hunne verstandelijke 

 vermogens , hunne geschiktheid om juist te oordeelen op grond van 

 zekere gegevens, die terugkeeren, want deze hebben zij niet verloren, 

 maar de ziekelijke werking der verbeelding vermindert; deze keert 

 eindelijk tot het normale peil terug , en de hallucinatien en daar- 

 mede de waanzinnigheid zijn verdwenen. Dat ook deze hallucinatien, 

 evenals de phantasiebeelden van den ijlenden , het gevolg kunnen zijn 

 van zekere ziekelijke toestanden des lichaams heeft eene ruime ervaring 

 aan de krankzinnigen -artsen geleerd. 



Een merkwaardig voorbeeld van zulke hallucinatien , die eene licha- 

 melijke oorzaak hebben, wordt ons aangeboden door het verhaal het- 

 welk NicoLAi, boekhandelaar te Berlijn, een helderdenkend man, wien 

 LESSING zijn vriend noemde , zelf schrijver van onderscheidene wgsgeerige 

 en staatkundige geschriften, aan de Berlijnsche akademie heeft mede- 

 gedeeld, en waarin hij verslag geeft van eenen toestand, die hem 

 eenige jaren vroeger op de grenzen van waanzinnigheid bracht , zonder 

 dat hij daartoe echter verviel. Ofschoon dit geval reeds voor vele jaren 

 plaats greep en herhaaldelijk is medegedeeld, moge het ook hier ter 

 plaatse nog in het kort worden teruggeven, omdat het een der leer- 

 zaamste van dien aard is. 



NicoLAi dan gevoelde zich , tengevolge van verschillende oorzaken , — 

 waaraan ook de staatkundige gebeurtenissen van dien tijd haar deel 

 hadden , — afgemat en treurig gestemd. Ook zijn lichaam leed daar- 

 onder. Op den 24 Februari 1791, des morgens ten tien ure, terwijl 

 hy zich met zijae vrouw en een vriend des huizes in een vertrek be- 

 vond, zag hy plotseling, op geen tien schreden afstands van zich, den 

 geest van een afgestorvenen staan. Hij wees er op en vroeg aan zijne 

 vrouw of deze ook het verschijnsel zag. Natuurlijk zag noch deze iioch 

 de vriend iets. Men zond om een geneesheer , doch eer deze kwam , 

 had de geest zijn afscheid genomen. Des namiddags echter, terwijl 

 NICOLAI zich alleen in zijn studeervertrek bevond , kwam de geest terug. 

 NicoLAi begaf zich naar zijne vrouw, maar de geest volgde hem en 

 bleef steeds in zijne nabijheid. Twee uren later voegden zich daarbij 

 nog de geesten van andere personen , die door de kamer wandelden , 



