182 HALLIJCINATIEN EN VERWANTE VERSCHIJNSELEN. 



diensten is er vol van ; de duizonde heksenprocessen , zich grondende 

 op de bekentenissen der ongelukkigen zelve , afgelegd in het aangezicht 

 van eenen gruwelijken dood , zijn daar ten bewijze van de vastheid 

 der overtuiging waarmede zulke visioenen voor waarheid werden ge- 

 houden. En hoe die overtuiging zich ook aan anderen kan mededeelen , 

 daarvan geeft de geschiedenis van jeanne d'arc een voorbeeld, en nog 

 in de vorige eeuw vond de bekende swedenborgh bij zeer velen een 

 volkomen geloof. Ja zelfs in onze verlichte negentiende eeuw ontbreekt 

 het, gelijk men weet, niet aan degenen, die in zulke visioenen open- 

 baringen eener hoogere geestenwereld zien. 



Men heeft wel eens beweerd dat , althans in sommige gevallen , zulke 

 verschijningen geen louter subjectieve gewaarwordingen konden zyn, 

 omdat zij gelgktijdig door meer dan een persoon werden waargenomen. 

 Inderdaad worden er sommige dergelijke gevallen verhaald, maar die 

 gevallen grepen alt^'d plaats in gemeenschappelijke opvoedingsgestichten , 

 in weeshuizen, seminariën en vooral in kloosters. Nu zal het wel niet 

 noodig zijn uitvoerig aan te toonen, hoe bij personen, die alle aan 

 denzelfden regel onderworpen zy n , wier aandacht voortdurend op dezelfde 

 onderwerpen gevestigd wordt , zich ook eene voorbeschiktheid tot gelijk- 

 soortige gewaarwordingen kan ontwikkelen. Maar bovendien, dergelijke 

 toestanden zijn werkelijk, in zekeren zin, aanstekelijk. Zij zijn dit uit 

 kracht der sympathie, waarvan geen enkel mensch geheel vrij is. Wij 

 nemen hier echter het woord "sympathie" volstrekt niet in die geheim- 

 zinnige beteekenis welke men daaraan vroeger toekende , maar eenvoudig 

 in die welke het etymologisch heeft , namelijk van mede-gevoelen , 

 mede- lijden, mede-gewaarworden. Het zien van een bedroefden stemt 

 ook ons droevig; tranen doen tranen storten; vrolijkheid van anderen 

 daarentegen wekt ook ons tot vrolijkheid , en een gulle lacher vindt 

 al spoedig mede-lachers , die soms niet eens weten , wat de reden tot 

 die uitbarsting is. Wanneer iemand in een gezelschap begint te geeuwen , 

 vindt hij weldra navolgers. Het vertoon van moed bij gevaar boezemt 

 ook anderen moed in; blijken van vrees daarentegen doen ook bij 

 anderen vrees ontstaan. 



Dit zijn alle welbekende zaken, waaraan men zoo gewoon is gewor- 

 den , dat men er al licht niet verder over nadenkt , maar die inderdaad 

 eene zeer gewichtige beteekenis hebben , omdat zij ons een blik doen 

 slaan op den invloed dien het zieleleven van den eenen mensch op dat 

 des anderen uitoefent, en zoo den sleutel geven ter verklaring van 



