HALLUCINATIEN EN VERWANTE VERSCHIJNSELEN. 183 



andere gevallen , welke zelden voorkomen en reeds daarom iets raad- 

 selachtigs en geheimzinnigs hebben , maar bij nadere overweging blijken 

 tot dezelfde categorie van verschijnselen te behooren. 



De sympathetische invloed van den eenen mensch op den anderen 

 bestaat eigenlek in niets anders dan dat, ten gevolge van de waar- 

 neming van zekere zinnelyke teekens, die de uitdrukking zijn van 

 zekere gewaarwordingen bij den eenen mensch, dergelijke gewaarwor- 

 dingen bij den anderen mensch gewekt worden. Hiertoe werkt in de 

 eerste plaats de verbeelding mede. Hoe levendiger de verbeelding is , hoe 

 duidelijker dientengevolge al onze voorstellingen zijn, des te beter 

 kunnen wij ons in den toestand desgenen verplaatsen, wiens gewaar- 

 wordingen in ons gelijksoortige gewaarwordingen hebben te voorschijn 

 geroepen. Onder bepaalde omstandigheden nu kunnen die sympathetische 

 gewaarwordingen zoo krachtig worden dat zij het verstand geheel over- 

 weldigen , zelfs dan wanneer men zeer goed weet dat de aanleiding 

 daartoe niets dan schijn is. Menigeen heeft oprechte tranen gestort bij 

 het zien van een goed uitgevoerd treurspel of bij het lezen van eene 

 roerende scène in den eenen of anderen roman. 



Wanneer nu de geveinsde aandoeningen eener tooneelspeelster , de ge- 

 waande ongelukken eener romanheldin zulk eenen indruk maken, kan 

 het ons dan wel verwonderen, dat binnen de muren van een klooster 

 de voor waar gehouden visioenen van eene der zusteren ook voor de 

 verbeelding der anderen verrijzen met eene levendigheid, die hen aan 

 hare werkelijkheid doet gelooven? 



Maar nog meer. Die sympathetische aandoeningen, door den eenen 

 mensch in den anderen opgewekt, verklaren ook hoe het mogelijk is 

 dat sommige menschen op anderen eenen zoo krachtigen invloed uit- 

 oefenen, dat deze zich als het ware willenloos aan hen onderwerpen. 

 Een groot deel der militaire discipline berust daarop. Een zoogenaamd 

 goed soldaat redeneert niet, maar doet slechts wat hem gecomman- 

 deerd wordt , d. i. hij handelt aanstonds overeenkomstig de voorstelling 

 die het comandowoord bij hem gewekt heeft, zonder daar een oogen- 

 blik over na te denken. 



Het is thans een twintigtal jaren geleden, dat zoowel hier te lande 



als elders de zonderlinge verschijnsels die men onder den geheel onge- 



pasten naam van "elektro-biologie" zamenvatte, de algemeene aandacht 



wekten. De persoon, die als elektro-bioloog optrad, oefende zulk een 



macht op een ander persoon uit, dat hij dezen alles kon laten zien, 



