186 HALLUCINATIEN EN VERWANTE VERSCHIJNSELEN. 



vroeger in dit Album (1860 bl. 278) door mij kortelij k besproken is, 

 maar dat wij hier toch niet geheel met stilzwijgen kunnen voorbygaan , 

 omdat het in te nauw verband staat met vele der verschijnselen welke 

 ons hier bezig houden. Ik bedoel het onbewuste van zeer vele onzer 

 handelingen. Wanneer men de moeite wil nemen een weinig na te 

 denken over hetgeen men alzoo doet, dan zal men al ras bespeuren, 

 dat men dagelijks een groot aantal van bewegingen verricht, waarvan 

 men zich op het oogenblik der handeling volkomen onbewust is, in 

 weerwil dat die handeling geheel doelmatig en zelfs de verwezenlijking 

 van eenige voorafgegane of gelijktijdige voorstelling kan zijn. Men 

 loopt b. V. , maar zonder er in het minst bg te denken om beurtelings 

 den eenen of den anderen voet op te lichten en weder neder te zetten. 

 Worden de gedachten door iets bijzonder bezig gehouden, b. v. door 

 een belangrijk gesprek met een vriend op eene wandeling, dan gaan 

 de eenmaal in beweging gebrachte beenen automatisch heen en weder, 

 even als de slinger van een uurwerk dat men opgewonden heeft , totdat 

 eindelijk vermoeidheid er ons aan herinnert dat wij nog beenen hebben. 

 Nog veel samengestelder bewegingen dan het loopen is, het breien 

 b. V. , worden gedaan , zonder er aan te denken ; het kan zelfs gebeuren 

 dat de breister met hare gedachten geheel in een interessanten roman 

 verdiept is. Wij schrijven , maar , — tenzij wij ons voorgenomen hebben 

 eene kalligraphie te leveren en daartoe op eiken letter , dien wij zetten , 

 de aandacht vestigen , — de pen loopt 'over het papier heen en geeft 

 in zichtbare teekens terug wat er in onze ziel omgaat, zonder dat 

 wij ons van de menigvuldige bewegingen bewust zijn die het zetten 

 van elke letter vordert, en die ons als kind zooveel moeite hebben 

 gekost om aan te leeren. 



Deze eenvoudige en zeer alledaagsche opmerkingen , die gemakkelijk 

 met nog een aantal andere door elk, die een weinig acht geeft op 

 zich zelven , kunnen vermeerderd worden , geven den sleutel tot ver- 

 klaring van verscheidene verschijnselen , die , wederom alleen omdat zij 

 minder alledaagsch zijn, de verwondering wekken, ofschoon zij in waarheid 

 niets verwonderlijker zijn. De zoogenaamde tafeldans b. v. , alsmede 



de bewegingen die de tafel maakt en welke vooraf afgesproken teekens 

 uitdrukken, de schrijfteekens die in eene vergadering van spiritisten 

 door het medium worden gemaakt, al of niet met het een of ander 

 tusschenkomend werktuig , enz. , al deze en dergelijke verschijnselen 



vinden hunne eenvoudige oplossing in het geheel onbewust doen van 



