194 HALLUCINATIEN EN VERWANTE VERSCHIJNSELEN. 



gierigheid op en vindt geloof , eerlang gevolgd door de hoop van daar- 

 door duistere vraagstukken opgehelderd te zien , welker oplossing buiten 

 het bereik van het gewoon menschenverstand ligt , zelfs wanneer het 

 door de uitgebreidste kennis gesteund wordt. Somnambulen worden 

 ondervraagd en hunne raadgevingen vertrouwd, omdat men waant 

 dat zij in het bezit zijn van hoogere vermogens; een tijd lang brach- 

 ten de klopgeesten veler hoofden in de war; toen volgde de tafel- 

 dans met zijne geheimzinnige taal; thans is het zoogenaamd spiri- 

 tisme aan de orde , waarin alles dat reeds sedert lang in de hersenen 

 van velen heeft rondgespookt als in een brandpunt zich tracht te 

 vereenigen. 



Waarlijk het wordt hoog tijd , dat elk die nog helder uit zijne oogen 

 ziet en eenigen invloed , al ware het slechts op zijne onmiddelijke om- 

 geving, uitoefent, zijne waarschuwende stem verheffe, opdat die zieke- 

 lijke toestand , waarin de geprikkelde verbeelding reeds zoo velen op 

 een dwaalspoor heeft geleid , zich niet verder uitbreide. Men wane niet 

 dat men dien toestand genezen kan door er den spot mede te drijven , door 

 het belachelijke aantetoonen van hetgeen de spiritisten beweren. Hunne 

 beweringen zijn evenmin belachelijk als de visioenen van den typhus- 

 lijder of het geloof van den martelaar. 



Wat dan te doen ? Datgene wat een goed geneeslaeer aanraadt te 

 doen , wanneer ergens eene besmettelijke ziekte uitbreekt , die zijne 

 hand niet genezen , maar wellicht voorkomen kan. Verminder de voor- 

 beschiktheid , door verbetering van den algemeenen gezondheidstoestand , 

 en draag zorg dat de lijders niet met de gezonden in aanraking komen , 

 opdat zij dezen niet aansteken. 



Wat het eerste betreft , laat ons zorgen niet enkel voor de gezond- 

 heid van onzen eigenen geest, zoo nauw verbonden aan de gezondheid 

 des lichaams, maar vooral voor die van het opkomend geslacht. Het 

 is thans gelukkig geheel overbodig geworden te betoogen dat dit be- 

 hoefte heeft aan kennis. Kennis wordt met milde hand verspreid ; maar 

 men vergeet wel eens , dat aangeleerde kennis , — d. i. van die kennis 

 waarvan op een examen blijken kan , — alleen en op zich zelve nog 

 geenszins een voldoende waarborg is om iemand te vrijwaren tegen 

 allerlei dwaalbegrippen. Een geleerd man is volstrekt niet altijd ook 

 een verstandig man. Integendeel, men vindt soms groote geleerdheid 

 gepaard aan het vreemdste bijgeloof. Waar het in de opvoeding der 

 jeugd in de allereerste plaats op aan komt, is denkende menschen te 



