HALLUCINATIEN EN VERWANTE VERSCHIJNSELEN. 195 



vormen , die geleerd hebben zich zelven nEinwkeurig rekenschap te geven 

 van hetgeen in en buiten hen omgaat en zelfstandig en met juistheid 

 te oordeelen , zonder gevaar te loopen van ten speelbal van hunne ver- 

 beelding of van die van anderen te worden. 



Juist hierin is de gewichtige beteekenis gelegen van de meer alge- 

 meene invoering der natuurwetenschappen in ons onderwijs. Mits op 

 verstandige wijze onderwezen , bieden zij de beste gelegenheid aan tot 

 scherping van het oordeel. En tevens zijn zij het die den geest telkens 

 terugvoeren naar de werkelijkheid , wanneer andere oorzaken dien daar- 

 van mochten aftrekken en op een dwaalspoor brengen. 



In de tweede plaats noemde ik het vermijden van alle gelegenheden 

 tot aansteking. Ziedaar een middel , welks aanwending van ieders wil 

 afhangt , maar waarvan de noodzakelijkheid door velen niet wordt 

 ingezien. Men wordt uitgenoodigd om eene samenkomst van spiritisten 

 bijtewonen. Waarom zoude men er niet heengaan? Men gelooft wel 

 volstrekt niet aan een rechtstreeksch verband van sommige menschen 

 met de geestenwereld , maar men wil die zaken toch wel eens van 

 nabij zien, getrouw aan de leer: "onderzoek alle dingen, en behoud 

 het goede." Zij die zoo spreken mogen wel eerst beginnen met zich 

 zelven nauwkeurig te onderzoeken, of zy inderdaad sterk genoeg zijn 

 om aan eiken op hunne verbeelding werkenden invloed weerstand te 

 bieden. Lichtzinnigen , over wier gladde ziel de gewaarwordingen heen 

 glijden zonder blijvenden indruk achter te laten , loopen daarvan wei- 

 nig of geen gevaar ; maar zij die ernstig van aard en van nature geneigd 

 zijn over de raadselen des levens natedenken, zy die gewoon zijn de 

 ontvangen indrukken in zich op te nemen en te overpeinzen, zij die 

 daardoor lichtelijk in een toestand van afgetrokkenheid geraken , waarin 

 er veel om hen heen gebeuren kan , zonder dat zij het bemerken , maar 

 waarvan zij alleen de slot-uitkomst gewaar worden , zij stellen zich 

 inderdaad aan een gevaar bloot, dat slechts onbekendheid daarmede 

 kan doen minachten. Onthouding, volstrekte onthouding is hier wgs- 

 heid, en deze wordt zelfs plicht voor degenen wier betrekking in de 

 maatschappij hen tot voorbeeld voor anderen stelt. 



"Bewaar uwe verbeelding boven alles wat te bewaren is.'' 



Die les mogen wij elkander wel steeds herinneren , want eene treu- 

 rige ervaring leert , dat de voortreffelijkste hoedanigheden van geest 

 en hart den mensch niet vrg waren voor de drogbeelden der verbeelding , 

 wanneer aan deze eenmaal de teugel is gevierd. 



