234 OVER DE OUDE BEGRAAFPLAATSEN IN DRENTHE. 



aanneemt: een steentijdperk , een bronstijdperk en een ijzertijdperk. 

 Gedurende het eerste gebruikte men nog geen metalen, maar alleen 

 steenen en ook beenen werktuigen , wapens en sieraden , — gedurende 

 het tweede gebruikte men uit brons, d. i. een alliage van koper en 

 tin vervaardigde , — in het derde , waarin wij leven , maakte men de 

 meeste werktuigen en alle wapens van ijzer. Dat het winnen en be- 

 werken van metalen reeds een zekere ontwikkeling en beschaving ver- 

 onderstelt, en dat dus de eerste menschen genoodzaakt zgn geweest 

 de onontbeerlijkste werktuigen en wapens, voor zoo ver die niet van 

 hout konden zijn , van steen te vervaardigen , laat zich begrijpen , en 

 is ook bevestigd door hetgeen bij een aantal wilde volksstammen 

 waargenomen werd , toen zij ontdekt werden. Later moet dat metaal , 

 dat het gemakkelijkst te winnen en te bewerken was , zooals het ko- 

 per, eerder in gebruik zijn gekomen dan het ijzer, waarvan de be- 

 werking vooral meer moeielijkheden opleverde. Wij vinden dan ook 

 dat in de oudste tijden werktuigen en wapens niet van ijzer maar 

 van brons vervaardigd werden. Volgens homerus streden de Grieken 

 en Trojanen met bronzen wapens. In het verdrag tusschen porsena 

 en de Romeinen, aangehaald door plinius *, werd bepaald dat de Ro- 

 meinen geen ijzer mochten gebruiken behalve voor landbouwgereed- 

 schappen. Ja het schijnt dat de Romeinen eerst na den tweeden Pu- 

 nischen oorlog ijzer zijn beginnen te gebruiken voor het maken van 

 wapens. Ik behoef hierbij nauwelijks te doen opmerken, dat deze tijd- 

 perken bü geen volk scherp van elkander gescheiden zijn geweest, — 

 dat men reeds brons begon te gebruiken toen de steenen werktuigen 

 en wapens nog algemeen in zwang waren, en dat er evenzoo een tijd 

 was, toen men brons en ijzer beide bezigde tot doeleinden, waartoe 

 later alleen het ijzer diende. 



De Germanen nu waren, volgens de gewone voorstelling, reeds in 

 het bezit van metalen werktuigen, toen zij hier kwamen. Wat echter 

 meer zegt, naast de hunebedden, die geen andere dan steenen werk- 

 tuigen bevatten , vindt men geheel andere begraafplaatsen , graf heu- 

 vels , die wel van geen ander volk dan van de Germanen kunnen af- 

 komstig zijn, en in deze vindt men, behalve urnen met gebrande been- 



' ffist. natur. Lib. XXXIV Cap. 39. "/w foedere quod expulsis regibus populo 

 Romano dedit Porsena , nominafim comprehensum invenimus , ne ferro nisi in 

 agricultura uterentur'^ 



