292 DE KOMf^ET VAN BIELA 



doen uit hetgeen is geschied, zooals blijkt uit feiten, die vroeger 

 moeten hebben plaats gehad. 



Zoo was de mensch geen getuige van de wording der aarde en van 

 de vorming der planeten, maar uit de samenstelling der aarde en 

 't geen er nog met haar plaats vindt, besluit men tot hetgeen er vroe- 

 ger moet hebben plaats gevonden. 



Niet uit het ontstaan van nieuwe planetenbollen kunnen wij be- 

 sluiten , hoe de bekende planeten zich hebben afgescheiden en samenge- 

 hoopt ; maar uit de krachten , die er op werken , den vorm dien zij 

 hebben, en de wijze waarop zij zich in hetzelfde vlak en in gelijke rich- 

 tingen bewegen, heeft me;ii gronden kunnen vinden, waaruit hare wor- 

 ding kan worden verklaard , en hierdoor is het la place mogelijk geweest 

 eene voldoende theorie over het ontstaan van het planetenstelsel te geven. 



Buiten ons planetenstelsel vinden wij , op verbazende afstanden , waar- 

 van wij , — al drukken wij sommige er van ook in woorden of cgfers 

 uit, — ons geene heldere voorstellingen kunnen maken , tallooze wereld- 

 lichamen, die daar sinds eeuwen met onveranderlijken luister blinken. 



Bij de nauwkeurigste waarnemingen met de meest volmaakte werk- 

 tuigen gedaan, is het mogelijk geweest hoogst geringe plaatsverande- 

 ringen op te merken en ook bij sommige eene periodieke toe- en afneming 

 van licht te bespeuren. Men noemt ze daarnaar veranderlijke sterren. 

 Hoogst zeldzaam heeft men er eene zien verschijnen of verdwijnen. 

 Eene enkele echter, waarvan men de zekerheid heeft dat zij is ver- 

 schenen en verdwenen, is voldoende om ons te overtuigen, dat ook zij 

 aan de algemeene wet van verandering , van worden en vergaan , zijn 

 onderworpen. 



Nog dieper in de eindelooze wereldruimte, nog verder dan zich het 

 vastesterren-stelsel uitstrekt, merkt het met krachtige werktuigen 

 versterkte gezicht sterrengroepen en nevelvlekken op, en ook bij deze 

 heeft men sporen van veranderingen of bewegingen opgemerkt , die er 

 aan doen denken dat sommige dezer lichtnevels wordende wereldstel- 

 sels zijn, zooals wij ons kunnen voorstellen dat eens ook onze vaste 

 sterren- of melkwegstelsel is ontstaan, en, op kleinere schaal, ons 

 planetenstelsel: — de zon en al de om haar zich bewegende planeten- 

 bollen en verder tot het zonnestelsel behoorende lichamen — uit den 

 chaotischen toestand zijn te voorschijn gekomen. 



Het is wel niet te verwonderen, dat de beoefenaar der wetenschap 

 met hoogo belangstelling kennis neemt van alle ontdekkingen en waar- 



