DE PASSATEN , DE TKOPISCHE REGENS EN2. 365 



wind belangrijk grooter binnen het gebied van den Grooten Oceaan dan 

 over den , meer met landmassa's omringden, Atlantischen. En zoo spreekt 

 reeds dadelijk 't feit , dat groote landmassa's de kracht van den passaat 

 aanmerkelijk verzwakken. Reeds dampier maakte de opmerking , dat de 

 regelmatige passaten eerst op een afstand van 30 tot 40 zeemijlen van 

 de kust optreden, ja dat zij in 't zuiden van den Grooten Oceaan 

 eerst op 150 tot 200 mijlen, zeewaarts in worden waargenomen ^ 

 Zelfs kleine bergachtige eilanden vermogen hun invloed zeer te 

 verminderen. Groote vastlanden hebben zelfs de macht de windrich- 

 ting totaal om te keeren, gelijk dit o. a. blijkt uit den bekenden 

 Aziatischen mousson , waar we , in plaats van den N. O.-passaat , in 

 den zomer met een Z. W.-moesson te rekeaen hebben. De oorzaak 

 ligt nabij : binnen 't vastland ligt de plaats der grootste verhitting 

 en dus der grootste luchtverdunning tamelijk ver van den aequator, 

 zoodat de luchtlagen boven de evenaarszeeëu zich daarheen spoeden 

 om 't verbroken evenwicht te herstellen. De vraag , waarom in 

 oceanische streken de plaatsen van den hoogsten luchtdruk zich be- 

 vinden ter hoogte van omstreeks den SOsten breedtegraad, die vraag 

 is, volgens 't huidige standpunt onzer wetenschap , nog niet tot vol- 

 doende helderheid gebracht, maar zooveel is zeker, dat wij den wa- 

 terdamp als de hoofdoorzaak moeten beschouwen ^ Vooreerst is de 

 waterdamp lichter dan lucht, en ten andere komt gedurende zijne con- 

 densatie warmte vrij , die op hare beurt de uitzetting der lucht be- 

 vordert. En zoo heeft dit ten gevolge, dat de mindere luchtdruk ont- 

 staat binnen de hoogere breedten der zeeklimaten. 



"Ik geloof," zegt wojeikoff, "dat niet slechts landmassa's in de tro- 

 pische luchtstreek eene aanmerkelijke storing in den gang der passaten 

 bewerken kunnen , maan: dat zelfs 't gansche verschijnsel veranderen 

 zoude, indien de oppervlakte der aarde voor 't grootste gedeelte door 

 land werd ingenomen." In dat geval zouden de poolgordels de plaatsen 

 zijn der hoogste luehtdrukking en de kringloop van den luchtoceaan 

 zich beperken tot twee stroomingen, een benedenstroom, komende uit 

 de poolstreek en gaande naar den aequator, en een bovenstroom , komende 

 van den evenaar en zich richtende naar de pool. Reeds nu zieu wij 

 daartoe eene neiging, op 't Aziatische vasteland, in den winter nl. 



* In 't 2c deel, pag. 8 der Fransche uitgrave. 



• Zie o. a. maury's Natuurkundige Aardrijkskunde. 



