6 HOE MEN TOT WETENSCHAP KOMT. 



moer. Reeds heeft de ondervinding ook hier geleerd dat elk weten- 

 schappelijk onderzoek, in eene bepaalde richting ingesteld en met een 

 bepaald doel voor oogen , vruchtbaar is in zijne gevolgen en dat een 

 aanvankelijk slechts zeer flauw stralend licht juist daardoor al hel- 

 derder en helderder gaat schijnen. 



Het gezegde zal voldoende zijn om te doen inzien dat wetenschap 

 iets geheel anders is dan bloote kennis. Iemand kan een zeer kundig 

 man zijn , zonder daarom nog aanspraak te mogen maken op den naam 

 van een wetenschappelijk man. Ook het dier heeft kennis. Het paard 

 kent zijn meester, het herinnert zich de stallen, waarin het voedsel 

 heeft ontvangen, en herkent deze wanneer men het daar langs leidt. 

 Maar de mensch denkt over zijn door bloote ervaring verkregen en door 

 zijn geheugen bewaarde kennis na. Het dier heeft alleen voorstellingen , 

 de mensch bovendien begrippen en denkbeelden. Die begrippen en denk- 

 beelden ontstaan in de eerste plaats door onderlinge vergelijking der 

 door de zintuiglijke waarneming rechtstreeks aangeboden feiten. Die 

 vergelijking doet overeenkomsten en verschillen ontdekken. Dit is de 

 eerste stap op den weg der wetenschap. Begrippen van hoogere orde 

 dan die van een aantal bloote feiten , beginnen geboren te worden. 

 Voortgaande op den weg der vergelijking, maar nu van de reeds ver- 

 kregen begrippen , worden deze geordend , gerangschikt , tot het een 

 of ander stelsel vereenigd en zoo gemakkelijker in het geheugen be- 

 waard. Op dien trap blijven sommigen staan en noemen dan weten- 

 schap "een geheel van welgeordende kennis." Met zulk eene definitie kan 

 men echter niet tevreden zijn. De ware wetenschap streeft naar hooger. 

 Op grond der ervaring dat sommige feiten elkander in tijd regelmatig 

 opvolgen, komt de mensch tot de erkenning van een ander verband 

 tusschen die feiten dan dat van enkel overeenkomst, namelijk dat van 

 oorzaak en gevolg; en naarmate hij meer de regelmatigheid van dit 

 verband door de ervaring in bepaalde gevallen bevestigd ziet, dringt 

 zich als van zelf aan hem het denkbeeld op eener bestaande noodza- 

 kelijkheid , met andere woorden : dat van vaste , onveranderlijke natuur- 

 wetten. Eerst wanneer de mensch door na te denken over de feiten 

 der ervaring zoover gekomen is, staat hij op den drempel des tempels 

 van de eigenlijke , de ware wetenschap. Al het overige behoort tot den 

 voorhof die daarheen leidt. Kennis, hoe veel omvattend, hoe wei- 

 geordend, hoe noodzakeljjk ook als voorbereiding, levert alleen den 

 voorraad van stof, die door den denkenden geest moet verwerkt wor- 



