HOE MEN TOT "WETENSCHAP KOMT. 7 



den tot denkbeelden , en het is de taak van hetgeen men wetenschap- 

 pelijk onderzoek noemt deze nanwkenrig te toetsen, alvorens daaraan 

 eene plaats aan te wijzen in den tempel der wetenschap , zal deze tevens 

 die der waarheid zijn. Zoolang dit niet geschied is , beschouwt men 

 znlk een denkbeeld , hoe waarschijnlijk het ook moge zijn , als eene 

 hypothese. Eerst nadat deze in verschillende richtingen met zorg getoetst 

 en gebleken is een veilige gids op den verderen weg des onderzoeks 

 te zijn, verheft zich de hypothese tot theorie, maar ook dan nog 

 neemt de natuurkundige deze slechts aan onder het voorbehoud dat 

 daarmede geene toekomstige ontdekkingen in strijd mogen zijn. 



De geschiedenis der verschillende wetenschappen leert dat allen dien 

 weg doorloopen moeten , zij het ook zonder de hoop van ooit zijn 

 einde te bereiken. Uit den aard der zaak is onder de verschillende 

 wetenschappen diegene welker stof het eenvoudigst is, namelijk de astro- 

 nomie, het verst op dien weg gevorderd, terwijl daarentegen de bio- 

 logische wetenschappen wegens de samengesteldheid der te ontwarren 

 levensverschijnselen, zich pas aan den ingang bevinden en het zich 

 zelfs niet laat voorzien dat deze ooit den graad van zekerheid die het 

 voorrecht der astronomie is en haar tot een model voor elke andere 

 wetenschap maakt, zullen kunnen bereiken. 



Eene wetenschap staat op des te hoogeren trap , naarmate zij den mensch 

 in staat stelt met meer zekerheid toekomstige verschijnselen te voorspellen. 

 Elk weet dat daarin de roem der astronomie gelegen is. Honderd en meer 

 jaren vooruit berekent zij de plaats aan den hemel die door een of ander lid 

 van ons planetenstelsel zal worden ingenomen. Zij doet dit op grond der be- 

 kende, hoogst eenvoudige wetten van de beweging der hemellichamen, 

 die vaste banen volgen, welke echter eerst dan volkomen onverander- 

 lijk zouden zijn, wanneer ons zonnestelsel uit niet meer dan twee 

 lichamen bestond, die beide om het gemeenschappelijk zwaartepunt 

 wentelen. Nu het aantal van lichamen, die tot dit stelsel behooren 

 en die allen wederkeerigen invloed op elkander uitoefenen, merkelijk 

 grooter is , grijpen er storingen in de regelmatigheid van elke bewe- 

 giug plaats. Die storingen zijn echter noch groot noch talrijk genoeg 

 om haar niet in de berekening te kunnen opnemen en zoo tot een 

 eindresultaat te komen, dat, gelijk de ondervinding leert, b. v. bij 

 de waarneming van eclipsen , binnen de grenzen van eene of eenige 

 weinige seconden volkomen juist is. 



Ook alle andere verschijnselen, die op onze aarde plaats grijpen en 



