10 HOE MEN TOT WETENSCHAP KOMT. 



kunnen ook de uitkomsten der proef in maat of gewicht worden uit- 

 gedrukt. Toch is de graad van zekerheid en nauwkeurigheid die bij 

 zulke proeven bereikbaar is, veel geringer dan bij eigenlijke physische 

 of chemische proeven, om de eenvoudige reden dat de proefnemer bij 

 levende wezens de omstandigheden nooit zoo volkomen in zijne macht heeft 

 en deze naar willekeur wijzigen kan , als hij die op zoogenaamde doode voor- 

 werpen experimenteert. Men wachte zich dus voor voorbarige generalisa- 

 tiè'n , die hier lichter dan ergens elders op een dwaalspoor kunnen voeren. 



Intusschen is dit volstrekt geene reden om er aan te wanhopen , dat 

 immer in zoölogie en botanie eene even groote zekerheid bereikbaar zal 

 zijn als in physiea en chemie. De weg daarheen is alleen veel langer 

 en de bezwaren , die men daarop ontmoet , zijn veel moeilijker te over- 

 winnen, terwijl de vraagstukken die op eene oplossing wachten onein- 

 dig samengestelder zijn. De geheele geschiedenis der wetenschap leert 

 dat het zeer gewaagd is aan de menschelijke kennis onoverschrijdbare 

 grenzen aan te wijzen. Zekerlijk, het menschelijk kenvermogen is be- 

 perkt en zal, al is het volstrekt niet onwaarschijnlijk dat het in den 

 loop der eeuwen nog zeer in intensiteit zal toenemen , wel altijd be- 

 perkt blijven. Des menschen horizont zal zich al verder en verder ver- 

 plaatsen, maar zonder ooit door te dringen tot hetgeen men de eerste 

 oorzaken noemt , d. i. tot daar waar niets meer te vragen overblijft. 

 Doch wat de feitelijke kennis betreft, behoort het woord "onmogelijk" niet 

 in ons woordenboek. Wat heden onmogelijk is , is over tien jaren mogelijk 

 geworden ; wat men dan onmogelijk noemt, wordt mogelijk over een eeuw ; 

 wat ook dan nog onmogelijk schijnt , zal over tien eeuwen mogelijk zijn ! 



Elk nieuw uitgevonden hulpmiddel tot waarneming opent een nieuw veld 

 tot ontginning. Alleen de uitvinding van den verrekijker en van het mikr os - 

 koop heeft, vóór nu bijna drie eeuwen , het gebied van het waarneembare 

 honderdvoudig vergroot. Het is thans veertig jaren geleden dat auguste 

 comte het voor altijd onmogelijk verklaarde , dat de scheikundige geaard- 

 heid der hemellichamen zoude kunnen onderzocht en bepaald worden. Men 

 weet hoe de uitvinding van het spektroskoop die uitspraak beschaamd 

 heeft. Heeft niet de uitvinding van den photophoon en van den microphoon 

 zelfs het uitzicht geopend op de mogelijkheid van eenmaal de op de 

 zon plaats hebbende uitbarstingen als hoorbare geluiden te vernemen? 



En niet minder dan door de telkens nieuw uitgevonden en voortdurend 

 verbeterde hulpmiddelen tot waarneming, is het vooruitzicht op eene 

 onbeperkte uitbreiding der op kennis gegronde theorie , die de verschijn- 



