12 HOE MEN TOT WETENSCHAP KOMT. 



allen, dit is slechts een klein breukdeel van de verbazende vorderin- 

 gen die de natuurwetenschap in dat tijdperk heeft gemaakt. Voor hen 

 die, dorstende naar kennis, naar weten, naar begrijpen, naar ont- 

 raadseliug van de geheimen der natuur, in dit tijdperk geleefd heb- 

 ben, is het een hoogst belangrijke maar ook gelukkige tijd geweest, 

 want schier elke dag bracht bevrediging aan voor den hartstocht des 

 wetens , en menige verrassende triomf der wetenschap over de bezwa- 

 ren, die de altijd preutsche natuur haar in den weglegt, werd gevierd. 

 Zult Gij, mijne jonge vrienden, in dit opzicht ook een zoo gelukkig 

 leven leiden als mij ten deel is gevallen? Zal de volgende halve eeuw 

 u even groote voldoening schenken in de uitbreiding van uwen ge- 

 zichtskring door zich telkens herhalende nieuwe aanwinsten der weten- 

 schap, waaraan gij misschien zelf deel zult nemen? Wie zal antwoord 

 op die vragen geven? Hier staat elke voorspellingsgave machteloos, 

 maar de hoop blijft, en het ontbreekt dier hoop niet aan gronden. 

 Nooit , zoolang de beschaving duurt , zijn de vooruitzichten voor snelle 

 uitbreiding der wetenschap gunstiger geweest dan thans ; de vooroor- 

 deelen die lang tegen haar bestaan hebben zijn overwonnen; zelfs zij 

 die hare vorderingen in stilte vreezen, spreken met achting over haar 

 en zoeken zich met een tipje van haar mantel te bedekken ; ja men 

 zegt zelfs dat de oorlog een wetenschap is geworden. Is dit zoo , dan 

 kunnen wij slechts wenschen dat deze wetenschap spoedig zoo volmaakt 

 worde , dat eene enkele formule , waarin het aantal soldaten , kanon- 

 nen, vestingen enz. de bekenden zijn, veroorlooft de uitkomst door 

 berekening te vinden , zonder dat het noodig is de proef op de som te 

 maken. Hoe dit zij, zeker is het, dat de natuurwetenschappen hoe 

 langer zoo meer in alle belangen der maatschappij ingrijpen en dat 

 dientengevolge het aantal harer beoefenaars met den dag toeneemt. 

 Ja, indien het getal van gewichtige ontdekkingen en uitvindingen 

 daarmede gelijken tred hield, dan zoude een redenaar in 1931 op nog 

 onmetelijk grooter vorderingen kunnen wijzen dan ik in dit uur ge- 

 daan heb. Doch , al mocht het ook waar zijn , dat het getal van groote 

 geesten, van genieën, van wie telkens de stoot uitgaat waardoor de 

 wetenschap wordt vooruitgebracht , steeds klein zal blijven , dan nog 

 mogen wij de toekomst hoopvol te gemoet zien. Hoort vooral niet 

 met te veel vertrouwen naar hen, die u telkens het bekende ver- 

 lammende "ignorabimus" toeroepen, maar herhaalt liever, als ook uw 

 leos: impavidi progrediamur. 



