40 PETRUS VAN MUSSCHENBROEK. 



tuigt: "Er bearbeitete das ganze Gebiet der Naturlehre im weitesten Umfange 

 und gewann hierdurch dieser Wissenschaft eine Menge Verehrer , wie 

 demi auch der reiche Schatz der durch ihm mitgetheilten Thatsachen die 

 Hauptgrundlage der meisten Werken über die Physik bildet , welche im 

 achtzehnten Jahrhunderte erschienen sind." Ik geef hier de eigen woor- 

 den van müncke , opdat niemand zou kunnen denken dat zij bij de ver- 

 taling in eenig opzicht versterkt of gekleurd waren. 



Een dier leerboeken dient hier nog opzettelijk vermeld te worden. 

 Het is de "Beginselen der Natuurkunde , beschreven ten dienste der land- 

 genooten door petrus van musschenbroek. Leiden 1736." (Tweede 

 druk aldaar 1739). " Waarbij gevoegd is eene beschrijving der onlangs 

 uytgevonden luchtpompen , met haar gebruyk tot veele proefnemingen door 

 j. v. m." Dit werk is niet, zooals alle overige werken van mus- 

 schenbroek in het latijn, maar in het nederlandsch geschreven. In de 

 voorrede daarvan heet het: "Nooit heeft men in het vereenigd Neder- 

 land meer Liefhebbers der Natuurkunde ontmoet, als in onzen tegen- 

 woordigen tijd ; want niet alleen bloeit deze wetenschap onder de meeste 

 geleerden , maar ook bij vele voorname kooplieden en menschen van 

 allerlei rang en waardigheid." Voor de behoeften van dezen gaf mus- 

 schenbroek zich de moeite om nog eens te schrijven wat hij reeds dik- 

 wijls geschreven had, om nog eens hetzelfde te behandelen, onderden 

 dubbelen druk van nu nog veel meer zorg dan vroeger aan duidelijk- 

 heid en algemeene verstaanbaarheid te moeten besteden, en van het 

 gebruik eener taal , die hem voor dit doel geheel ongewoon was. Toch 

 getroostte hij zich die moeite en toonde daarmede overtuigend aan , dat 

 ook hij de verspreiding zijner wetenschap onder wat wij thans noemen 

 het groote publiek , nuttig en wenschelijk achtte. Een les voor die- 

 genen , vooral onder de jongere beoefenaars der natuurwetenschap in 

 ons vaderland, die op het populariseeren daarvan met voorname min- 

 achting neerzien , sommigen misschien omdat hun eigen begrippen dien- 

 aangaande, al weten ze die ook nog zoo vlug in formules en aanha- 

 lingen weer te geven, niet helder en diep genoeg zijn om zulk een 

 taak te kunnen vervullen met eenige kans op welslagen. 



Zal ik nu alles wat musschenbroek heeft ontdekt en bedacht in de 

 natuurkunde , al het geheel of gedeeltelijk nieuwe in zijn tijd , dat hij 

 in die wetenschap aan het licht heeft gebracht , — zal ik trachten dit 

 hier op te sommen en te vermelden, gelijk van zelf spreekt met de 

 noodigo toelichting om te doen uitkomen hoe belangrijk die ontdek- 



