PETRUS VAN MUSSCH EN BROEK. 41 



kingen , hoe ingrijpend verschillend die denkbeelden waren van die 

 zijner voorgangers en tijdgenooten? Niemand zal willen of meteenigen 

 grond kannen beweren dat de vele bladzijden van dit Album, welke 

 aan zulk een behandeling , zou zij eenigszins volledig zijn , zouden moeten 

 gewijd worden, niet voor den lezer beter zouden kunnen worden besteed. 

 Daarom stip ik hier van zijn arbeid slechts aan, dat hij in tijdsorde 

 en langen tijd ook in rang de eerste nederlandsche meteoroloog was. 

 Hij begon zijne waarnemingen van den thermometer , barometer en 

 hoeveelheden gevallen regen in 1728 te Utrecht. Men zie zijne Phy- 

 sicae experimentalis et geometricae dissertationes , ut et ephernertdes meteoro- 

 logicae ultrajectinae. Lugd. Batav. 1729. En van al die ontdekkingen 

 behandel ik slechts ééne , de voornaamste en vruchtbaarste in hare 

 gevolgen en die het meest heeft bijgedragen om zijn naam te doen 

 leven bij het nageslacht. Ik bedoel die van de Leidsche flesch. 



Iedereen weet wat dat is. Iedereen — elke lezer van dit Album ten 

 minste — heeft wel eens gezien dat men in zulk een flesch de elektri- 

 citeit ophoopen , verdichten kan , ongeveer als een gas in een metalen 

 bus, maar op geheel andere wijze en door gansch andere oorzaken. Hij 

 weet dan ook, dat men door de ontlading daarvan uitwerkselen kan 

 voortbrengen, welke tallooze malen sterker zijn dan die der sterkste 

 van alle gewone "vonken" , welke men toen of ook later van eenig werk- 

 tuig heeft verkregen , en het kan hem dus niet verwonderen dat de 

 ontdekker van dit werktuig, met eranklin , die het later nader onder- 

 zocht en het eerst eene aannemelijke voorstelling van de oorzaken der 

 "lading" gaf, de grondvesters kunnen genoemd worden van de leer 

 der elektriciteit ; welke leer — want hier vooral blijkt kennis macht 

 te zijn — ons heeft veroorloofd om door die kracht te doen , wat iedereen , 

 die daarvoor niet door de gewoonte onverschillig was geworden, een 

 verbazend wonder noemen zou. 



Maar die ontdekker, is het waarlijk musschenbroek ? Om iederen 

 lezer in staat te stellen , — want uiteenloopende meeningen worden hier- 

 omtrent nog altijd verkondigd, — zichzelven een oordeel dienaangaande 

 te vormen, moet ik de geschiedenis dier ontdekking hier met eenige 

 uitvoerigheid behandelen. 



In het begin van Januari 1646 schreef musschenbroek aan den toen- 

 maligen secretaris van de Académie des Sciences te Parijs , réaumur , 

 dat hij korten tijd geleden een verschrikkelijke proefneming had ge- 

 daan. Hij had gepoogd lichamen, die de elektriciteit der elektriseer- 



