PETRUS VAN MUSSCHENBROEK. 43 



drukt, vermeldt hij, als hem door von kleist bericht, het volgende, 

 dat ik letterlijk vertaal , slechts op enkele punten onderstrepend. 



"Wanneer een spijker of een dikke geelkoperdraad in een artseny- 

 fleschje wordt gestoken en geëlektriseerd , dan verkrijgt men zeer 

 sterke werkingen. Het fleschje moet zeer droog of warm zijn. Men kan 

 het vooraf met krijt afwrijven. Doet men een weinig water of kwikzilver 

 daarin, dan gaat alles nog beter. Zoodra het fleschje van de elektrische 

 buis (de conductor zijner machine) weggenomen wordt, openbaart zich 

 de lichtende straalbundel , en men kan met deze brandende machine 

 wel 60 schreden ver in de kamer rondloopen. Wordt gedurende het 

 elektriseeren de vinger of een stuk geld aan den spijker gehouden, 

 dan is de daaruit tredende slag zoo sterk dat armen en oksels daar- 

 door worden aangedaan (erschüttert werden.)" 



Er volgt nog meer, dat evenwel tot de zaak, waarop het hier aan- 

 komt, niets afdoet. Het blijkt daaruit ontwijfelbaar dat von kleist 

 de verdichting der elektriciteit, nog voor musschenbroek, heeft waar- 

 genomen. Maar zulk een toevallige waarneming wordt eerst dan eene 

 wetenschappelijke ontdekking, als hij die haar gedaan heeft daarbij de 

 omstandigheden, die tot het voortbrengen van het waargenomen ver- 

 schijnsel onmisbaar zijn , nauwkeurig heeft opgemerkt en ze bij zijne 

 beschrijving duidelijk aangeeft. Mets van dat alles heeft von kleist 

 gedaan. Men vergelijke slechts zijne beschrijving met die van musschen- 

 broek. Van de onmisbaarheid der eene hand als buitenbekleedsel had 

 hij niets opgemerkt, dientengevolge nog minder, dat alleen hij die, 

 het fleschje met de eene hand omvattend , na de lading met zijn andere 

 hand den spijker aanraakt, iets bijzonders kan waarnemen. Dit zijn 

 geen gezochte aanmerkingen, gemaakt met het doel om musschenbroek 

 op een voetstuk te zetten. Neen , het gevolg heeft bewezen dat von kleist 

 eigenlijk niets ontdekt had, en dit wel door de berichten, die tot ons 

 gekomen zijn van een zijner ijverigste voorstanders: gralath te Dantzig. 

 Aan dezen was v. k.'s brief door swierlick medegedeeld. Naar hij zelf , 

 in 1774, in de Abhandlungen der Naturforschende Gesellschaft in Danzig I , 

 bl. 512 en volgende verhaalt, heeft hij van het oogenblik dat hij er 

 kennis van droeg, tot op den 20steu Maart 1846, te vergeefs ge- 

 poogd de proef van von kleist met eenig gevolg te herhalen. Hij laat er 

 zich dan ook blijkbaar niet weinig op voorstaan, dat hem dit op dien 

 datum eindelijk gelukt is. Gransch anders nollet, die de proef van mus- 

 schenbroek herhaalde en het wél gelukken dier herhaling nauwelijks 



