VERMINDERT DE OMTREK VAN HET HOOFD? 97 



daarop van invloed kan zijn. Vroeger zette men den hoed meer ach- 

 terwaarts en dieper op het hoofd, dus daar waar het haar dikker is, 

 dan thans , nu het gewoonte is dien meer voor en boven op het hoofd 

 te zetten. Ik zoude er nog wel eene andere gissing willen bijvoegen. 

 Het komt mij namelijk voor , dat , althans hier te lande, mannen met 

 een kaal hoofd veelvuldiger gezien worden dan in mijne jeugd, waar- 

 schijnlijk niet omdat er toen minder kale hoofden zullen geweest zijn, 

 maar omdat de heeren vroeger er spoediger toe overgingen de kaal- 

 heid hunner schedels geheel of gedeeltelijk onder een pruikje te ver- 

 bergen. Bovendien blijkt wel uit het boven gegeven lijstje van maten 

 van hoeden van eenige bekende personen , dat de in Engeland gebruike- 

 lijke wijze van meting , waarbij slechts verschillen van 10 millim. wor- 

 den aangeduid, weinig nauwkeurigheid toelaat. 



Voor als nog moet derhalve de boven dit opstel geplaatste vraag 

 onbeantwoord blijven. De gegevens tot eene vertrouwen verdienende 

 beantwoording zijn onvoldoende. Toch zoude deze niet van gewicht 

 ontbloot zijn. Een der schrijvers van Nature vraagt: "hoe is het hier- 

 mede in andere landen gesteld? Daarom heb ik mij gewend tot een 

 der oudste hoedenfabrikanten hier ter stede, den heer leenarts, met 

 de vraag of, volgens zijne langjarige ondervinding, de door hem ge- 

 leverde hoeden gemiddeld thans iets kleiner zijn dan vroeger? Zijn 

 antwoord luidde dat hij dit niet geloofde, maar het niet met zeker- 

 heid zeggen kon , omdat hij geene aanteekening van de grootte der 

 door hem geleverde hoeden hield. Alleen bewaarde hij de bij het ge- 

 bruik van den bekenden comparateur van allie uitgeslagen verkleinde 

 vormen van kaarteblad. Daarop nu worden wel de namen der koopers, 

 maar niet de jaren, waarin de hoedeu gekocht zijn, aangeteekend. 

 Die vormen konden derhalve voor het nu beoogde doel van geen dienst 

 zijn. Vroeger heeft genoemde heer voor mij zijne groote verzameling 

 daarvan beschikbaar gesteld, en 512 van die vormen, welke dikwijls 

 zeer uiteenloopen en onderling bijna evenveel verschillen als de bla- 

 deren van een boom, hebben mij gediend om deels door meting en 

 berekening, deels langs graphischen weg, het gemiddelde middenvlak 

 van het hoofd van de mannelijke , hoedendragende , Utrechtenaars te 

 construeeren en af te beelden. ' De omtrek van dit gemiddelde mid- 



' Zie : Le plan médian de la tête Néerlandaise, déterminé d'après une methode 

 nouvelle , publié par l' Académie Royale Néerlandaise des seiences 1874, PI. VI. 



