ONDERHEVIG IS, EN HARE OORZAKEN. 101 



uitsluitend op losse getuigenissen verlaten. Het klimaat is een zeer 

 samengesteld verschijnsel, het product van vele en velerlei factoren. 

 Willen we het klimaat leeren kennen , dan moeten we ons dus tot 

 zijne factoren wenden. Blijken die niet te allen tijde en te aller plaatse 

 onveranderlijk te zijn, dan vinden we tegelijkertijd het antwoord op 

 de vraag of het klimaat bestendig is. 



De oorsprong van alle veranderingen in de weersgesteldheid , dat is : 

 in de luchtdrukking , de winden, het relatief waterdampgehalte van 

 den dampkring , ligt , zooals algemeen bekend is , in de ongelijke, ver- 

 deeling der warmte over de oppervlakte der aarde. Had de dampkring, 

 die de aarde omgeeft en door haar verwarmd wordt, overal dezelfde 

 temperatuur , het evenwicht tusschen de verschillende luchtlagen zou 

 nooit verbroken zijn, en in het breede uitspansel heerschte eene een- 

 tonige, doodsche stilte. Voor ons klimaat is het dus verre van on- 

 verschillig welke plaats onze planeet in het heelal, en in het bijzonder 

 ten opzichte van de zon inneemt. En nu leert ons de astronomie , dat 

 geen der verhoudingen, waarin zon en aarde tot elkaar staan, besten- 

 dig is , maar dat alle aan periodieke veranderingen onderhevig zijn. 

 De ellipsvormige baan, waarin de aarde zich om de zon beweegt, 

 heeft niet altijd dezelfde excentriciteit, daar zij nu meer dan minder, 

 en wel om de 50.000 jaar 't meest, den invloed van de overige planeten 

 van ons zonnestelsel ondervindt. Evenmin is de hoek, waarmede de 

 as der aarde op het vlak van de ecliptica helt, altijd dezelfde. De 

 groote as der aardbaan, de lijn dus, die perihelium en aphelium ver- 

 bindt, beweegt zich gelijkmatig van 't westen naar 't oosten, terwijl 

 de beide snijpunten van wereldaequator en ecliptica (de herfst- en 

 lentepunten) de tegenovergestelde richting, van oost naar west, volgen. 

 Natuurlijk kunnen deze veranderingen niet zonder invloed blijven op 

 het klimaat der aarde, hetzij zij wijzigingen in de temperatuur van 

 enkele streken teweegbrengen , zooals de ongelijke excentriciteit der aard- 

 baan, hetzij zij hun invloed doen gelden op de verdeeling der jaargetijden 

 in de gematigde en koude luchtstreken , zooals de veranderlijke helling 

 der aardas, of op de verdeeling der warmte over het noordelijk of 

 zuidelijk halfrond , zooals de ligging der aequinoctiaalpunten ten opzichte 

 van perihelium en aphelium , die nu eens samenvallen, om zich daarna 

 tot op 90° van elkander te verwijderen. En inderdaad, de periodieke wisse- 

 lingen, waaraan, zooals ons op theoretische gronden bleek, het klimaat 

 onderhevig moet zijn , schijnen bevestigd te zullen worden door eene ont- 



