ONDERHEVIG IS, EN HAUE OORZAKEN. 103 



rijzen , terwijl zij andere tot eene aanhoudende daling noodzaken. 

 Niet minder aanzienlijk zijn de veranderingen, die oceanen en vaste- 

 landen in hun vorm ondergaan ten gevolge van de mechanische werking 

 van het water, dat de kusten beukt, maar hier niet afbreekt zonder 

 ginds weer op te bouwen ; en nauwelijks voorzeker behoeven wij van den 

 grooten invloed te gewagen , welken juist die veranderingen op de 

 richting der winden en het geheele stelsel der zeestroomen, of, met andere 

 woorden, op de verdeeling van regen en warmte uitoefenen, al is het 

 ook nog niet mogelijk dit alles in cijfers uit te drukken. Daartoe toch 

 zijn de waarnemingen van te jongen datum. 



Maar ook de mensch werkt mede tot de wijziging van het klimaat. 

 Als hij eene stad bouwt , verhoogt hij te dier plaatse de temperatuur 

 der lucht met 1° of 2° C; als hij geheele landstreken onder besproeiing 

 brengt, of meren en moerassen in velden herschept, oefent hij ontegen- 

 zeggelijk invloed uit op de hoeveelheid regen, die zij ontvangen en de 

 wijze, waarop deze over het jaar verdeeld is. Uit hygiënisch oogpunt ver- 

 betert hij in het laatste geval het heerschende klimaat. Vragen we het 

 slechts aan Sologne , waar de gezondheidstoestand der bevolking reeds 

 zoo veel verbeterd is , sinds op den moerassigen, eenmaal de schadelijkste 

 dampen uitwasemenden bodem , bosschen gekweekt worden ' , — aan 

 Toscane, waar hetzelfde verschijnsel zich voordoet, sinds het gebied 

 der maremmen voortdurend wordt beperkt , — aan Algiers , sinds men 

 bedacht is op het aanplanten van den Eucalyptus globulns. — Maar 

 al deze wijzigingen, in het klimaat teweeggebracht, zijn nog niets, 

 vergeleken bij den invloed , dien de mensch door het uitroeien van 

 uitgestrekte wouden op de klimatologische gesteldheid van verschil- 

 lende landen uitoefent. 



De bosschen toch spelen in de geschiedenis van het klimaat een dei- 

 belangrijkste , hoewel nog altijd niet genoeg gewaardeerde rollen. 



De temperatuur der lucht boven bosschen is altijd iets lager dan 

 van die boven het open veld, waar de getallen van dag- en nacht-, 

 evenals die van zomer- en wintertemperatuur daarenboven veel grooter 

 verschillen aanwijzen. In dit opzicht kunnen we de bosschen vergelijken 

 met zeeën of uitgestrekte meren, daar ook deze de uitersten van warmte en 

 koude dichter tot elkander brengen. Bovendien is het betrekkelijk water- 

 dampgehalte van de lucht in de bosschen grooter dan daarbuiten, waaruit 



1 E. Reclus: "La Terre." 



