108 DE WIJZIGINGEN, WAARAAN ONS KLIMAAT 



iu hunne vaart stuitend, brengen zij daarenboven de lucht in eene 

 cirkelvormige beweging, waardoor de wolken uit elkander worden ge- 

 dreven , voordat zij de bosschen kunnen bereiken *. 



Maar de uitroeiing van bosschen op groote schaal veroorzaakt nog 

 andere wijzigingen in de physische gesteldheid der aarde. Zoolang 

 Europa en Noord-Amerika nog met dichte wouden getooid waren, 

 was het klimaat van het noordelijk halfrond veel zachter en gematigder 

 dan tegenwoordig ; de gemiddelde jaarlijksche temperatuur bleef meer 

 aan zichzelve gelijk ; de warmte nam naar het Noorden en naar hoogere 

 luchtlagen langzamer af ; de betrekkelijke vochtigheid van den dampkring, 

 zoo belangrijk voor den boomgroei, en waarop juist de bosschen zulk 

 een grooten invloed uitoefenen, was grooter; de winden traden met 

 minder kracht op. Voorzeker, toen konden loof wouden verder naar 

 het Noorden voorkomen en zich hooger boven de oppervlakte der 

 zee verheffen , terwijl de naaldwouden , die zich met eene lagere tem- 

 peratuur tevreden stellen, niet zoo ver van den noordpool of, in ge- 

 bergten, van de sneeuwgrens verwijderd behoefden te blijven als tegen- 

 woordig. Want al is iu de nabijheid dier grenzen van den plantengroei 

 de gemiddelde zomertemperatuur ook hooger dan voorheen, de gemid- 

 delde wintertemperatuur heeft er eene verlaging ondergaan , en , wat nog 

 belangrijker is, het warme jaargetijde duurt er tegenwoordig tekort, 

 dan dat nieuw hout zich in de boomen kan vormen. Daarvoor toch 

 zijn minstens 3 maanden van aanhoudende warmte noodig, en reeds 

 lang voor dat die tijd ten einde spoedt daalt de thermometer beneden 

 0° R. , zoodat de bosschen genoodzaakt zijn, zich naar zuidelijker ge- 

 westen en lagere luchtstreken terug te trekken. 



Zoo en niet anders is het te verklaren , dat Groenland en Spitsber- 

 gen, die den mensch tegenwoordig een kalen bodem vertoonen, in diepere 

 aardlagen de sporen van wouden verbergen ; dat IJsland , Lapland en 

 het arktische Noord-Amerika zich eenmaal in een weelderigen plan- 

 tengroei verheugden; dat zelfs in Ierland, op de Paröer, op de Shet- 

 laudsche en Orkadische eilanden, diep in de aarde oude boomstammen 

 en wortels worden aangetroffen van een omvang, dien de tegenwoor- 

 dige boomsoorten te dier plaatse onmogelijk zouden kunnen bereiken, 

 terwijl langs de oevers der Witte zee en , zooals middendorp meent te 



1 Reclus: "La Terre" II, pag. 390 en iöpfelholz-colberg. "Die Bedeutung des 

 Waldes" pag. 169—170. 



