126 DE REGENWORM. 



Ofschoon het spijsverteringsvocht der wormen alkalisch is, reagee- 

 ren hunne uitwerpselen zuur, omdat gedurende de digestie verschil- 

 lende humuszuren worden gevormd. Deze werken oplossend op de mine- 

 rale stoffen , die de oppervlakte des bodems bevat. De wormen sleepen 

 groote hoeveelheden bladeren in hunne gangen , ziften uit de aarde alle 

 grovere steentjes uit, welke laatste zij naar de diepte doen zinken, 

 vermengen de fijne aarde met hun gedeeltelijk verteerd voedsel, ver- 

 zadigd met hunne afscheidingen, en vormen alzoo de donkere rijke 

 teelaarde, die zoo noodig is voor' vele planten. "Men mag het betwij- 

 felen", besluit darwin, "of er wel vele andere dieren zijn, die zulk 

 een belangrijk deel hebben genomen aan de geschiedenis van de aard- 

 oppervlakte, als deze laag bewerktuigde wezens." — Dat zij den bodem 

 loswoelen en dien daardoor toegankelijk maken voor vocht en lucht, 

 gelijk gilbert white reeds in 1777 deed opmerken, mag daarbij niet 

 worden vergeten. 



De aardwormen zouden dus niet alleen belangwekkende, maar ook 

 nuttige dieren mogen worden genoemd. Doch alles heeft zijne keer- 

 zijde. Eeeds wees ik er op dat het ondermijnen en loswoelen der aarde 

 vaak minder aangenaam en voordeelig kan zijn. Maar bovendien her- 

 innere men zich wat ik in den jaargang van 1881 op bladz. 269 mede- 

 deelde over de ervaringen van pasteur, dat de aardwormen ook de 

 ziektebacteriën , dus de smetstof, afkomstig van in de aarde begraven 

 lijken van aan anthrax gestorven dieren, naar boven brengen — en, 

 voeg ik er bij , wellicht alle dergelijke in de aarde bedolven smetstof- 

 fen naar boven kunnen brengen, — en deze dus in de gelegenheid 

 stellen om op nieuw te besmetten. 



Wat overigens het aandeel betreft, dat de aardwormen genomen 

 hebben en nog nemen aan de vervorming van de oppervlakte der aarde, 

 zoo zij herinnerd dat er verscheidene nog kleinere en nog lager be- 

 werktuigde wezens zijn, in wie de "Macht van het kleine" niet min- 

 der, ja in nog hoogere mate uitblinkt dan bij de aardwormen. 



