PHILOTHÉRIE OP PHILANTHROPIE ? 137 



Vooronderstel nu, geachte heer officier! dat een kwaker, of een men- 

 noniet van den onden stempel tot u komt en u toevoegde: "nw mé- 

 tier is zondig , gij moogt geen menschen dooden of verminken , al zijn 

 die menschen ook uwe vijanden; gij moet kwaad met goed vergelden; 

 wanneer iemand u op de eene wang slaat, keer hem dan de andere 

 toe; ontneemt hij u den rok, geef hem ook den mantel, want zalig 

 zijn de zachtmoedigen , zoo spreekt de Heer!" 



Eilieve, wat zoudt gij dien braven boetprediker antwoorden? Waar- 

 schijnlijk zoudt gij zulk een dweeper geen antwoord waardig keuren, 

 misschien hem als zijnde een dwaas uitlachen , en hem den rug toekee- 

 ren. Mocht gij hem echter een woord toevoegen, dan zoude dit eene 

 terechtwijzing zijn; gij zoudt hem onder het oog brengen dat het hem 

 niet past u de les te komen lezen, dat gij zeer goed weet wat uw 

 plicht is , en dat verdediging van het vaderland tegen de aanvallen van 

 een vijand voor u en voor ieder rechtgeaard Nederlander de hoogste 

 plicht is, waarvoor elke andere plicht wijken moet. En wederom, 

 wanneer ik naast u stond, zoude ik, ofschoon den oorlog als den 

 grootsten geesel des menschdoms verafschuwende , roepen : bravo , 

 mijnheer ! 



Gij zijt derhalve vast besloten uw krijgsmansplicht te doen als een 

 braaf soldaat. Maar eilieve , geachte heer officier , vergun mij , die 

 oud-medicus en oud-soldaat ben , U eene belangstellende vraag te doen ; 

 hebt gij wel eens een slagveld gezien? Ik bedoel een echt slagveld, 

 niet een zoodanig als bij de najaarsoefeningen vertoond wordt. Wat 

 mij betreft, ik heb er voor ruim een halve eeuw genoeg van gezien 

 en bijgewoond, zij het ook op kleine schaal, om mij de tooneelen, 

 die groote veldslagen aanbieden, b. v. die welke in Augustus 1870 

 rondom Metz geleverd zijn, helder te kunnen voorstellen. Tenzij Gij 

 in Atsjeh geweest zijt, — hetgeen ik niet weet, want Gij zijt mij ge- 

 heel onbekend, — bestaat er voor U als Nederlandsen officier weinig 

 waarschijnlijkheid dat Gij ooit ernstige gevechten van nabij gezien 

 hebt. Laat mij daarom uwe verbeelding te hulp komen. Welnu, denk 

 dan aan de zesduizend pruissische gardes, die, binnen den tijd van 

 weinige minuten, door het vernielend snelvuur der beter gedekte 

 franschen op het slagveld dood of gewond neergestrekt lagen ; — denk 

 voorts aan de verwoede en wanhopige charge der pruissische curassiers 

 en dragonders op de fransche batterijen, toen ter nauwernood een 

 derde der ruiters en paarden levend en ongekwetst uit het kortston- 



