PHILOTHÉRIE OF PHILANTHROPIE ? 141 



neigingen laat leiden, staat, al zijn die neigingen op zich zelve nog zoo goed, 

 als zedelijk wezen niet op hoogeren trap dan de wolf of de hond. Laat 

 mij een voorbeeld noemen. Er is geen edeler neiging dan de moeder- 

 liefde, vooral bij den mensch, waar het kind zooveel langer dan bij 

 eenig dier de zorg en leiding der moeder behoeft. Toch bestaan er 

 menigvuldige, soms zelfs treffende voorbeelden, dat' die moederliefde 

 zich bij redelooze dieren even krachtig openbaart als bij menschelijke 

 moeders. Evenwel is er tusschen de moederliefde bij dieren en die bij 

 menschen dit gewichtige verschil : dat hare uitingen bij dieren van de- 

 zelfde soort geheel of nagenoeg geheel gelijk zijn. Denk hierbij slechts 

 aan den nestbouw der vogels , aan dien van vele insekten. Men herkent 

 een vogelsoort aan haar nest, waarin slechts zeer geringe wijzigingen 

 worden gemaakt ; de jongen worden door elk vogelpaar van dezelfde 

 soort op gelijke wijze opgekweekt; eindelijk, wanneer de jongen groot 

 genoeg zijn om voor zichzelven te zorgen , wordt de band die moeder- 

 liefde en dikwerf ook vaderliefde gelegd heeft , verbroken ; ouders en 

 kroost worden elkander vreemd. 



Geheel anders is het bij menschelijke moeders. Elke moeder behan- 

 delt haar kind op hare eigene wijze , d. i. op de wijze die zij voor de 

 beste voor haar kind houdt. Hare handelingen worden niet meer alleen 

 door eene bloot instinktmatige neiging, maar bovendien door het ver- 

 stand bestuurd. Niet alle moeders zijn echter even verstandig. Er zijn 

 moeders die, alleen gedreven door overmatige liefde, hare kinderen 

 bederven en vertroetelen , en hen zoo voor den strijd des levens , die 

 allen wacht , ongeschikt maken ! 



Een tweede voorbeeld. Voor een edel gemoed is niets aangenamer 

 dan zooveel mogelijk geluk om zich heen te verspreiden en het lijden 

 van anderen , waar het bestaat, te lenigen. Eene voortreffelijke neiging 

 voorzeker ; maar elk , die een weinig ervaring in de maatschappij heeft 

 opgedaan, weet dat de wijze waarop aan die neiging voldaan wordt 

 gansch niet onverschillig is, ja dat eene niet door het verstand be- 

 stuurde weldadigheid niet zelden het kwaad verergert in plaats van 

 het te verbeteren. 



Men ziet, het is niet zoo eenvoudig en gemakkelijk als sommigen 

 wel denken om de geboden der intelligente moraal — en er bestaat voor 

 ons menschen inderdaad geene andere — natekomen. Elk voorkomend 

 geval moet op zich zelf overwogon en beoordeeld worden. Algemeene 

 formules baten hier niet. Daarom wil ik ten slotte aan onze dames 



