OUDERS EN KINDEREN. 175 



Wie geeft hier onderricht ? Waar is de leerling ? Waar zijn de half 

 mislukte, de gebrekkige proeven van het ontluikende talent? 



Laat ons, om het voorafgaande in het juiste licht te plaatsen, het 

 dierlijk geestesleven iets nader onderzoeken en met dat des menschen 

 vergelijken. 



De handelingen van het dier, die wij gewoon zijn instinktief te noe- 

 men, kunnen met de willekeurige handelingen des menschen niet ver- 

 geleken worden. In karakter komen zij met die menschelijke hande- 

 lingen overeen , die machinale heeten. Een enkel voorbeeld zal voldoende 

 zijn om aan te wijzen, wat onder laatstgenoemden wordt verstaan. 



Gij zijt gewoon eiken nacht bij het slaan van twaalven de deur te 

 sluiten , de lamp uit te blazen en naar bed te gaan. Is deze handeliug 

 een groot aantal malen achtereen verricht , dan zult gij dikwijls bij het 

 slaan der klok onwillekeurig — zooals men het uitdrukt in gedachten — 

 opstaan en de genoemde handeling ten uitvoer brengen ; terwijl gij , 

 daarna in het slaapvertrek gekomen, op de vraag: "of de lamp uit- 

 gedoofd en de deur gesloten is", geen antwoord geven kunt. "Ik weet 

 het waarlijk niet", is het eenige, wat gij dan naar waarheid kunt ge- 

 tuigen. Inderdaad hebt gij met bewustheid niets gedaan. Van de han- 

 deling, die gij werktuigerijk verrichttet, hebt gij u geen voorstelling 

 gevormd ; gij hadt dus niets voor oogen wat gij wildet doen en kunt 

 u dus ook niets herinneren. 



Herhaalde malen hadt gij , als in de stilte van den nacht het twaalftal 

 slagen uw ooren binnendrongen en een eigenaardige gewaarwording in u 

 verwekte, gedacht: "nu moet ik opstaan, de lamp uitblazen en de deur 

 gaan sluiten." En op dit wilsbesluit volgde dan terstond de daad. 

 Weldra heeft het lichaam er zich als 't ware naar gezet, is het ge- 

 woon geworden op genoemden prikkel met de genoemde bewegingen 

 te antwoorden. De gewaarwording , die er bij ontstaat , wordt niet 

 meer opgemerkt, gij denkt er niet meer bij. Slaat nu de klok, dan 

 staat gij op en voert als een automaat bepaalde bewegingen uit. Zulk 

 een handeling draagt den naam van machinale ; een naam, die de zaak 

 op juiste wijze uitdrukt. 



Machinaal zijn ook de bewegingen van iemand, die als slaapwan- 

 delaar, zonder vallen, met vasten tred een trap afdaalt, ja zelfs onge- 

 deerd over een dakgoot voortgaat. Ook zijn gedachten zijn elders — 

 bij het onderwerp van zijn droom — hjj ziet niemand en herinnert 

 zich later niets van het gebeurde. 



