180 OUDERS EN KINDEREN. 



Nog een klein deel mijner taak is te volbrengen. 



Ik moet er op wijzen, dat ook het geestesleven van den mensch 

 ten deele instinkt , ten deele persoonlijk denken en gevoelen is. Gelukt 

 het mij deze meening als de ware te doen beschouwen, dan heb ik 

 mijn aangevochten recht gehandhaafd om, gelijk ik deed, den mensch 

 met het dier op het gebied der opvoedknnde te vergelijken. 



Het pasgeboren kind zoekt zonder aarzelen de moederborst en znigt. 

 Later, het werd reeds gezegd, heft het zich plotseling op en brengt 

 onmiddellijk de moeilijke kunst van het loopen in praktijk. Deze han- 

 delingen dragen geheel het karakter van het instinkt en zijn ook inder- 

 daad niet anders. 



Ook moederliefde zoowel bij mensch als dier is, zoo beschouwd, 

 instinkt. Dit is , wij weten het thans , geen verkleinen van de waarde 

 van 't schoonste, 't reinste, dat in de wereld is te vinden. Integendeel, 

 't drukt uit , dat dit gevoel , deze onweerstaanbare drang van het 

 moederhart, na door geslachten bij geslachten gekweekt te zijn, een 

 eigendom van het geheele menschdom geworden is. Elke vrouw heeft 

 dit kleinood van het voorgeslacht ontvangen, om het in al zijn schoon- 

 heid en doelmatigheid te openbaren, zoodra zij moeder wordt. Een 

 moeder denkt niet, als haar kind gevaar loopt; zij vliegt ter hulp. 

 Een moeder gevoelt niet, dat het waken in den nacht bij het ziekbed 

 van haar kind haar eigen krachten sloopt. Haar om haar liefde te 

 willen prijzen zou zonder zin zijn. Zij zelve zou een woord van lof 

 beantwoorden met den uitroep : "ik kan niet anders!'' En zegt zij dan 

 niet dit: mijn moederliefde is instinkt, zij behoort tot mijn wezen als 

 moeder ? 



Medelijden, liefde in het algemeen en haat zijn geen instinkt. Op 

 het standpunt, waarop wij gekomen zijn, blijkt hieruit, dat geen van 

 alle in nuttigheid met moederliefde gelijk staat, en dat zij daarom in 

 den loop der eeuwen niet in die mate zijn aangekweekt en vastgelegd. 

 En deze uitkomst was te voorzien. Moederliefde is voor de jongge- 

 borene wat de zon voor 't ontluikend plantje is. Moet het kind de 

 koesterende warmte dier liefde ontberen , dan is de omgeving veelal 

 te koud voor zijn ontwikkeling. 



Doch er is meer in het geestesleven der menschen , dat in den grond 

 der zaak met het instinkt der dieren overeenkomt. Aanleg, talenten, 

 genie, wat zijn zij anders dan aangeboren eigenschappen van geest en 

 lichaam , die den gelukkigen bezitter in staat stellen , ja zelfs nood- 



