182 OUDERS EN KINDEREN. 



oefening en ervaring. Het geestelijk leven op aarde, van 't vonkje 

 waarmede het in een laag bewerktuigd wezen gloort, tot aan de hel- 

 dere vlam , waarmede 't schittert in den mensch , is van dezelfde soort : 

 het vormt een groot geheel. 



Doch gelijk van aard, is niet gelijk in graad. Het instinktieve leven 

 beslaat bij den mensch een ondergeschikte plaats, gelijk bij het dier 

 het persoonlijk denken en gevoelen. Aan de spits der scheppi Dg schrijdt 

 de mensch. Zijn meerderheid naar den geest boven al wat leeft is on- 

 betwistbaar. Dat het dier hem op het gebied der opvoeding in vast- 

 heid van beginselen overtreft , sluit dit niet uit. De reden hiervau ligt 

 klaarblijkelijk in de beperktheid, in de onveranderlijke eenvormigheid 

 der opvoeding bij het dier ; in het feit , dat onervaren zijn , mistasten 

 hier onverbiddelijk gestraft wordt met den dood , en eindelijk daarin , 

 dat in de dierenwereld bij het huwelijk van beide zijden het in- 

 stinkt der opvoeding als onvergankelijke huwelijksgift wordt meege- 

 bracht. 



Het opvoeden van een wezen, zoo veelzijdig en rijk van aanleg als 

 een mensch, is een veel grooter en zwaarder taak. Hier is zoo veler- 

 lei, dat tot ontwikkeling gebracht moet worden. Hier is verandering 

 met den loop der tijden en der omstandigheden en met de duizend- 

 voudige verschillen in aanleg en karakter. 



De vastheid en eenvormigheid , die 't dier als ouder en 't dierenkind 

 in zijn ontwikkeling kenmerken , zijn bij den mensch niet te verwachten 

 en evenmin te wenschen. Toch is er iets , dat bij den mensch in de 

 opvoeding dezelfde vastheid en onveranderlijkheid vertoonen moet. Er 

 is iets algemeen menschelijks , dat onafhankelijk van bijzonderheden in 

 aanleg en karakter in eiken mensch vol en krachtig zich moet open- 

 baren. Iets , waarnaar altijd en overal ter wereld de waarde en de 

 schoonheid van een menschenleven wordt afgemeten. Het is een fijn 

 en diep gevoel, een helder denkvermogen en boven alles, een vaste 

 wil. Menschen aan te kweeken, waarin dit alles krachtig leeft en werkt , 

 dat zij het doel, hetwelk ten allen tijde door de opvoeding worde nage- 

 streefd. In dit opzicht moeten bij verschil van middelen eenvormig- 

 heid, onwankelbare vastheid de alles beheerschende beginselen worden 

 bij het vormen van een menschenkind. Dan evenaart de mensch als 

 opvoeder het dier, doch in oen hooger sfeer. Zoo kan het zijn, dat in 

 later eeuwen de mensch bij zijn geboorte een sterker wil, meer kracht 

 tot handelen, meer liefde voor het goede en ware als erfenis vau 't 



