210 JACOB, MIJN ORANG-OETAN. 



van veel aanleg , en van een beredeneerd nagaan van oorzaken en ge- 

 volgen? Wat beteekent het ontbreken der spraak, als bewijs dat men 

 met niets meer dan met een redeloos wezen te doen heeft , wanneer 

 die spraak vervangen wordt door gebaren en figuurlijke handelingen, 

 geregeld naar de behoeften van het oogenblik , niet anders dan dit 

 door een stom mensch, dat niet leerde schrijven, zou gedaan worden. 



De inlanders noemen het schepsel , waarvan hierboven een paar exem- 

 plaren werden besproken, "orang-oetan" (boschmensch) en kennen het 

 derhalve inenschelijke eigenschappen toe. Sommigen spreken van orang 

 dahoeloe (mensch uit den voortijd), al hoorden zij nooit met een enkel 

 woord gewagen van darwin of van zijn stelsel. Anderen zeggen dat 

 het een afstammeling is van menschen , die in de bosschen verdwaalden , 

 en die langzamerhand lichamelijk en geestelijk teruggingen. 



Voor het eene pleit evenveel als voor het andere. Wie zegt ons , dat 

 in voorhistorische tijden door de oorspronkelijke stammen op Borneo's 

 Westkust niet meermalen minder ontwikkelde, de spraak missende 

 individuen aan hun lot zijn overgelaten, en dat deze niet langzamer- 

 hand zijn afgedaald tot den rang, die thans in de schepping dooi- 

 den orang-oetan wordt ingenomen? 



Toen ik , eenige uren nadat jacob gestorven was , met eene bediende de 

 kamer binnentrad, vond ik eene weenende oude vrouw. Op mijne 

 vraag: "Kenapa nênê nangis, jacob namanja binatang sadja?" * Kreeg 

 ik ten antwoord: "boekan binatang toewan." 2 



Had die vrouw gelijk? Neemt de oraug-oetan door zijne verstande- 

 lijke ontwikkeling onder de bezielde wezens niet zoo'n voorname plaats 

 in , dat hij niet alleen nadert tot de menschheid , maar zoo als scho- 

 penhauer zegt, haar grens bereikt heeft? 



Toen weinige dagen geleden over mijn orang-oetan gesproken werd, 

 hoorde ik iemand zeggen: "ik heb er ook een, maar dat is de ver- 

 persoonlijkte domheid.'" 



Op mijne vraag, hoe of dat "domme beest" behandeld werd, ver- 

 nam ik , dat het , uit vrees voor kwaad doen , voortdurend aan een 

 ketting lag. Hoe kon de eigenaar bij zulk een behandeling bewijzen 

 van intelligentie verwachten? 



Elders zag men een viertal jaren geleden — misschien nog wel — 



1 Waarom schreit gij , moedertje , 't was immers maar een beest. 

 * 't Was geen beest, mijnheer 1 



