262 HET RENDIER. 



larven der tweede soort zich een weg banen tot in de hersenen ofwel 

 in het verhemelte zich nestelen, zoodat het arme dier ten slotte het 

 eten wordt bemoeielijkt zoo niet onmogelijk gemaakt, dan zal men 

 voorzeker moeten bekennen , dat het rendier niet geheel en al een leven 

 zonder zorg leidt en zijn bed niet immer op rozen is gespreid. 



Een korte vermelding van de geographische verbreiding van deze 

 belangrijke diersoort in den oud-historischen en vóór-historischen tijd 

 moge dit opstel besluiten. 



Dat het rendier ten tijde van j. caesar nog de berglanden van Noord- 

 Duitschland heeft bewoond , werd reeds hierboven vermeld. In de venen 

 van Mecklenburg heeft men niet zelden prachtige, nog goed 'geconser- 

 veerde rendiergeweien gevonden, hetgeen bewijst dat het rendier nog 

 in betrekkelijk jongen tijd aldaar heeft geleefd, welke omstandigheid 

 dus eene bevestiging oplevert van het getuigenis van j. caesar. Het kli- 

 maat van N.-Duitschland was toenmaals kouder dan thans, en ofschoon 

 men daaraan geen streng poolklimaat kan toekennen, belet zulks 

 geenszins , dat het rendier zich daar volkomen thuis gevoelde, want ook 

 het gematigd noordelijk klimaat wordt door dit dier zeer goed verdra- 

 gen , zooals blijkt uit de omstandigheid dat het , gelijk hierboven werd 

 vermeld, nog voor niet langen tijd in de boschrijke streken van den 

 bovenloop der Wolga (Gouvernement Twer) beneden 56° N.-Br. voor- 

 kwam. Zoo ook trok het rendier nog in het begin dezer eeuw in groote 

 scharen uit de Permsche bosschen naar zuidelijker streken tot 52° N.-Br. 



Hoogst waarschijnlijk verhuisde het rendier in den tijd van j. caesar 

 des zomers naar de koelere bergtoppen, om van daar tegen den herfst 

 weder naar lager gelegen oorden af te dalen. Toen de bosschen van 

 Germanië van lieverlede werden uitgeroeid , de moerassen drooggelegd , 

 het land beter bebouwd , dientengevolge het klimaat milder werd , 

 toog het rendier steeds noordelijker, misschien eerst naar de Oostzee- 

 provinciën en van daar verder naar Finland. Misschien ook is het 

 meerendeel onder den strijd tegen de steeds zich uitbreidende bevolking 

 bezweken. In het lied der Nibelungen vinden wij wel gewag gemaakt 

 van den eland, het reuzenhert , den oeros en aueros, doch niet van het 

 rendier. Toententijde zal dit dier dus niet meer in Middel-Europa , 

 althans niet in 't westen hebben geleefd. 



Schotsche sagen wijzen er op dat in dat gedeelte van Brittanje nog 

 rendieren voorkwamen in de 12de eeuw. Of het rendier in de Middel- 

 eeuwen nog in Polen huisde is voor 't minst zeer onzeker, 



