HET RENDIER. 269 



Daar men van den huishond geen spoor heeft gevonden is het ren- 

 dier naar allen schijn ongetemd geweest, want zonder hond kan men 

 zich het rendier moeilijk als huisdier denken. 



Ook de vondst bij Hirschberg in Silezië valt in den ijstijd. 



Het loss van Emmendingen , Munzingen (Baden) , Eegensburg , Un- 

 kelstein (bij Remagen) , Würzburg , en de diluviale mergel van Lan- 

 genbrnnn (bij Siegmaringen) leverde insgelijks rendierbeenderen of ren- 

 diergeweien op. 



Bij Thiede (Wolfenbüttel) en Westeregeln (Maagdenburg) bevinden zich 

 losse diluviale lagen van jongere dagteekening met overblijfsels van het 

 rendier. Bij eerstgemelde plaats vindt men ze in overgroot aantal 

 — enkel in de diepere lagen — met vuursteenen werktuigen en andere 

 gereedschappen van den mensch , tezamen met beenderen van mammoet, 

 kroesharigen rhinoceros, wild paard, lemming, holentijger, holenhyaena, 

 woelmuizen e. a. dieren. Bij Westeregeln is de verhouding nagenoeg 

 dezelfde. Beide lagen behooren tot het einde van den ijstijd of begin 

 van den postglaciaaltijd. De bovenste, niet-diluviale lagen bevatten 

 geen rendieroverblijfsels. 



Als resultaat uit een en ander meent men met zekerheid te mogen 

 vaststellen, dat in den jongeren diluviaaltijd , dus tegen het einde der 

 ijsperiode, het rendier in Middel-Duitschland zeer algemeen verbreid was 

 van den noordelijken voet der Alpen tot aan de noordelijke afhelling 

 van het Hartzgebergte. Het wilde paard was zijn bestendige begeleider, 

 tevens treften wij ook nog vrij menigvuldig den mammoet en rhinoce- 

 ros in zijn gezelschap aan, doch het meest in de oudste, minder in 

 de postglaciale lagen. In de laatste komen daarentegen diersoorten 

 voor , die wij heden ten dage aantreffen in de steppen van Oost-Europa 

 en West-Azië. 



Het alluvium van Middel-Duitschland leverde tot nog toe geen over- 

 blijfsels van het rendier op. Benoorden den 52sten JST. B. graad worden 

 deze evenwel reeds aangetroffen en boven den 53sten parallel zijn ze 

 zelfs menigvuldig. 



Enkele dier alluviale vondsten mogen hier nog eene korte vermel- 

 ding vinden. 



a. In 1869 vond men bij den bouw der spoorbaan Venlo-Hamburg 

 in de bedding der Ems bij Handorf (Munster) 20 voet onder de 

 oppervlakte , in oude alluviale zandlagen een fragment van 't ge- 

 wei eens rendiers , met menschenbeenderen , potscherven , bewerkte 



