HÉT RENDIER. 271 



Volgens staring (Bodem v. Ned. II, pag. 124.) heeft het rendier 

 ook in Nederland in den diluviaaltijd geleefd ; in het jaar 1829 werd 

 een stuk gewei van dit dier gevonden aan den Middelwaard in de Waal 

 bij Heere waar den. 



Tevens volgt genoegzaam uit al wat wij omtrent de verbreiding van 

 het rendier in de verschillende quartaire (diluviale en alluviale) tijd- 

 perken hebben medegedeeld, dat het rendier, welks fossielen in lagen 

 van zoo verschillenden ouderdom voorkomen , op de meest onderschei- 

 den plaatsen niet gelijktijdig heeft geleefd, en dat alzoo een zooge- 

 naamd rendiertijdperk in de ontwikkelingsgeschiedenis van den mensch 

 voor een enkel land , gelijk b. v. Frankrijk zijn waarde moge hebben , 

 in het algemeen evenwel en althans voor Duitschland in het bijzonder tot 

 valsche voorstellingen aanleiding geeft. Het rendiertijdperk van Middel- 

 Duitschland is van dat der Noord-Duitsche laagvlakte door tiental- 

 len van eeuwen gescheiden. 



Vatten wij nu nog kortelijk tezamen wat hierboven is gezegd ge- 

 worden, dan kunnen wij met tamelijk groote zekerheid de volgende 

 geschiedenis van het rendier ontwerpen. 



Van uit Azië, zijn vaderland, trok het rendier in overoude tijden, 

 misschien tegen het einde der pliocene periode , Europa binnen. In plaats 

 van bewoner der ijswoestijnen te zijn , hield het zich veeleer op in landen 

 met een koud gematigd klimaat. Bij den aanvang van 't quartaire 

 tijdperk vinden wij het reeds tot in West-Europa doorgedrongen. 



In dien ouden, praeglacialen tijd was het evenwel nog slechts spaar- 

 zaam verbreid; in talrijke scharen dwaalden nochtans het wilde paard, 

 de rhinoceros en mammoet over de groote vlakten rond. Wel verre 

 dat deze nu of later geheel met ijs en sneeuw bedekt waren , leverden 

 zij genoeg voedsel op om het bestaan van zulke groote planteneters 

 te waarborgen. 



Het reuzenhert, de urus en bison, om van kleinere leden der zoog- 

 dieren-fauna niet te gewagen , stoffeerden daarneven het landschap. 



Wolven, hyaena's, holenberen en holentijgers breidelden den al te 

 sterken aanwas der planteneters. In dit tijdperk valt de Ofnet-Höhle 

 van Zwaben. Van lieverlede evenwel begint het bergijs zich uit te 

 breiden; de marmot wordt talrijker, de ijsperiode heeft een aanvang 

 genomen. Uit dezen tijd dagteekent o. a. de Lindenthaler-grot. 



Intusschen wordt het klimaat steeds ruwer; de groote diluviale 

 dieren zijn nog steeds aanwezig, het wilde paard eveneens, maar de 



